اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

الگوی حکمرانی جهادی: تأثیر بر فرآیندهای سیاست‌گذاری عمومی و استقرار مقاومت همه‌جانبه

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری الهیات، دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره)، قم، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین و صورت‌بندی الگوی حکمرانی جهادی به مثابه یک الگوواره راهبردی و کارآمد برای نظام سیاست‌گذاری عمومی در جمهوری اسلامی ایران انجام پذیرفته است. در عصر حاضر، دولت-ملت‌ها با مسائل بغرنج و پیچیدگی‌های فزاینده‌ای مواجه‌اند که الگوهای بوروکراتیک کلاسیک را با بحران کارآمدی روبرو ساخته است. این پژوهش استدلال می‌کند که گذار از نگرش مدیریت به حکمرانی و اتخاذ الگوی بومی و ارزشی حکمرانی جهادی، پاسخی بنیادین به این چالش‌هاست. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و بر تحلیل محتوای اسناد بالادستی، متون بنیادین اسلامی و بیانات رهبران انقلاب اسلامی استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمرانی جهادی، با تکیه بر اصولی چون: توحیدمحوری و غایت‌گرایی معنوی، عقلانیت انقلابی و بصیرت راهبردی، مردم‌بنیانی و بسیج ظرفیت‌های اجتماعی، تکلیف‌گرایی و مجاهدت خستگی‌ناپذیر، عدالت‌محوری و تخصص‌گرایی متعهدانه، فرآیندهای سیاست‌گذاری را متحول می‌سازد. این الگو از طریق پیاده‌سازی در عرصه‌های کلیدی نظیر: اقتصاد (تحقق اقتصاد مقاومتی)، فرهنگ (جهاد تبیین و مصون‌سازی هویتی) و سیاست خارجی (مقاومت عزتمندانه)، نهایتاً به ارتقاء ظرفیت راهبردی دولت، افزایش تاب‌آوری ملی و استقرار مقاومت همه‌جانبه در برابر تهدیدات نامتقارن منجر می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jihadi Governance Model: Impact on Public Policy Processes and the Establishment of Comprehensive Resistance

نویسنده English

Mehdi Arefijoo
Ph.D. Graduate in Theology, Allameh Askari International University, Qom, Iran.
چکیده English

This study aims to conceptualize and formulate the model of jihadi governance as a strategic and effective paradigm for the public policy system of the Islamic Republic of Iran. In the contemporary era, nation-states face increasingly complex challenges that have rendered classical bureaucratic models inefficient. This research argues that a transition from a managerial mindset to governance, and the adoption of an indigenous and value-based model of jihadi governance, constitutes a fundamental response to these challenges. The research method is descriptive-analytical, relying on content analysis of upstream policy documents, foundational Islamic texts, and the statements of the leaders of the Islamic Revolution. The findings demonstrate that jihadi governance, based on core principles such as monotheism and spiritual orientation, revolutionary rationality and strategic insight, popular participation and mobilization of social capacities, duty-orientation and tireless strive [jihad], justice-centeredness and committed professionalism, fundamentally transforms policy-making processes. Implementation of this model in key areas—such as the economy (realizing a resistant economy), culture (jihad of clarification and identity safeguarding), and foreign policy (dignified resistance)—ultimately enhances the state’s strategic capacity, increases national resilience, and ensures the establishment of comprehensive resistance against asymmetric threats.

کلیدواژه‌ها English

Jihadi governance
public policy
effectiveness
comprehensive resistance
state strategic capacity
منابع
قرآن کریم.
1)    ابن‌فارس، احمد بن فارس بن زکریا. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
2)    احمدی، اسماعیل. (1393). روحیه جهادی، ویژگی‌ها و شاخصه‌ها. تهران: بی نا.
3)    باقری، مسلم؛ جاجرمی‌زاده، محسن؛ و کیانی، مهرداد. (1393). طراحی و تبیین الگوی تصمیم‌گیری مدیران جهادی. فصلنامه پژوهش‌های مدیریت عمومی, 7(23), 5–28.
4)    بوداقی، احد؛ و شادی، یونس. (1393). شناسایی و رتبه‌بندی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت جهادی با استفاده از تکنیک تاپسیس فازی. فصلنامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی, 32, 111–131.
5)    پیغامی، عادل. (1396). مولفه‌های نرم در تلاقی فرهنگ و اقتصاد (دلالت‌هایی برای اقتصاد مقاومتی). تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
6)     ترک‌زاده، جعفر؛ و همکاران. (1396). تدوین الگوی مدیریت جهادی مبتنی بر بیانات مقام معظم رهبری. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج, 20(75), 25–26.
7)    ترک‌زاده، جعفر؛ و همکاران. (1396). طراحی الگوی مفهومی مدیریت جهادی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد. فصلنامه مدیریت اسلامی, 25(1), 9–36.
8)    تقوی دامغانی، سیدرضا. (1393). نگرشی بر مدیریت اسلامی. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
9)    حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (1420ق). المستدرک على الصحیحین. بیروت: المکتبة العصریة.
10) حجازی‌فر، سعید. (1394). چیستی و مؤلفه‌های مدیریت جهادی. فصلنامه مدیریت اسلامی, 23(3), 96–97.
11) حسین‌پور، داوود. (1395). رابطه مدیریت جهادی و استراتژی‌های اقتصاد مقاومتی. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی, صفحات 8–9.
12) خلیلی، حسام‌الدین. (1391). مقاومت اقتصادی در پرتو اقتصاد مقاومتی. مجله کارآگاه, دوره 2، سال 5، شماره 20، 29–32.
13) دانایی‌فرد، حسن؛ و امامی، سیدمجتبی. (1390). سیاست‌گذاری عمومی (فرآیند و تحلیل). تهران: صفار.
14) راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1388). مفردات ألفاظ القرآن. تهران: نشر مرتضوی.
15) رضاییان، علی. (1395). اصول مدیریت. تهران: سمت.
16) روح‌الامینی، محمود. (1388). زمینه فرهنگ‌شناسی (تألیفی در انسان‌شناسی فرهنگی و مردم‌شناسی). تهران: نشر عطار.
17) شاکری، امین. (1402). الگوی مدیریت جهادی و انقلابی تحول‌آفرین راه‌حل مشکلات اقتصادی است. اقتصاد آنلاین.
18) شریعتمداری، مهدی. (1388). اصول و مبانی مدیریت (مدیریت عمومی). تهران: کوهسار.
19) الشریف الرضی، محمد بن حسین بن موسی. (1393). نهج‌البلاغه. مشهد: آستان قدس رضوی، به‌نشر.
20) صالحی‌امیری، سیدرضا؛ قربانی‌زاده، وجه‌الله؛ و بلوریان تهرانی، سمیه. (1394). حکومت‌داری خوب. فصلنامه چالش‌های جهان, 1(3), 7–24.
21) عابدینی، حسن. (1398). مصاحبه درباره جنگ شناختی. خبرگزاری صدا و سیما.
22) عابدینی، مهدی. (1398). جنگ شناختی، تهدیدی نوپدید علیه امنیت ملی. تهران: اندیشکده راهبردی تبیین.
23) عباسی، علی‌اکبر؛ شیخ‌حسنی، محمود؛ رستمی، محسن؛ و میارعباسی، ابوذر. (1403). الگوسازی تجارب حکمرانی جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست خارجی. فصلنامه مطالعات دفاعی راهبردی, 22(98),
24) فیضی، طاهره. (1383). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
25) قالیباف، محمدباقر. (1401). فعالیت‌های جهادی یک تحول بزرگ برای حکمرانی نو و فناوری اجتماعی است. خبرگزاری خانه ملت.
26) کریم‌زاده، طاهره. (1393). شاخصه‌های مدیریت جهادی از منظر مقام معظم رهبری. مجله معارف, 107.
27) کشاورزیان پیوستی، اکبر. (1388). اصلاح الگوی مصرف در اقتصاد و نظام بانکی. مجله بانک و اقتصاد, 100, 4–5.
28) کونتز، هارولد؛ ویریش، هاینز. (۱۳۸۶). اصول مدیریت (ترجمه علی پارسائیان، ویرایش یازدهم). تهران: ترمه.
29) کیانی‌زاده، میثم؛ و گلشنی، علیرضا. (1394). طراحی الگوی سیاست‌گذاری عمومی مبتنی بر مدیریت جهادی. در اولین کنفرانس ملی مدیریت دولتی ایران، تهران.
30) کیانی‌زاده، میثم؛ و همکاران. (1395). شناسایی ویژگی‌های شخصیتی سیاست‌گذاران عمومی مبتنی بر مدیریت جهادی. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج, 19(72), 72–73.
31) لوتانز، فرد؛ لیترر، جوزف آ. (۱۹۶۹). سازمان‌ها: ساختار و رفتار. نیویورک: وایلی.
32) مجدفر، مرتضی. (1371). اصول مدیریت و رهبری؛ شامل مباحث نظری و اجرایی در مدیریت آموزشی. تهران: سرنا.
33) محمودزاده، علی؛ فروزش، اکبر؛ و مرتضوی، مهدی. (1388). نقش مدیران جهادی در ترویج و توسعه فرهنگ و مدیریت جهادی. در مجموعه مقالات دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی (صص 89–90). تهران.
34) محمودزاده، علی؛ فروزش، اکبر؛ و مرتضوی، مهدی. (1388). واکاوی و بازشناسی فرهنگ و مدیریت جهادی. تهران: دفتر نمایندگی ولی‌فقیه.
35) محمودزاده، علیرضا. (1393). آسیب‌شناسی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی. در همایش ملی اقتصاد دانش‌بنیان، معبر اقتصاد مقاومتی.
36) مرتضوی، مهدی؛ و همکاران. (1391). فرهنگ سازمانی جهادی، عامل کلیدی مدیریت جهادی. مجله مهندسی فرهنگی طه, 7(71–72), 105–106.
37) مرکز مطالعات و هدایت گروه‌های جهادی سازمان بسیج مستضعفین. (1398). ارزیابی جریان‌های جهادی در کشور. تهران: پژوهشکده آرا.
38) مزینانی، مهدی. (1399). حکمرانی جهادی (درآمدی بر تحلیل سیره سردار سلیمانی از منظر آموزه‌های حکمرانی). فصلنامه حکمرانی متعالی, 1(1), 109–128.
39) مشایخی، کریم؛ تاج‌آبادی، رضا؛ و مرادی‌نژاد، امیر. (1388). نقش فرهنگ جهادی در پیشگیری از بروز فساد اداری. تهران: دفتر نشر وزارت جهاد کشاورزی.
40) میر، سیدجواد. (1386). ویژگی‌های فرهنگ و مدیریت جهادی و آفات آن. در اولین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی. تهران: وزارت جهاد کشاورزی.
41) میرلداری، سیده‌سهیلا؛ و محمدی‌نشلی، یاسر. (1394). جایگاه اقتصاد مقاومتی در دوران پسا‌تحریم. در اولین همایش ملی اقتصاد صنعتی ایران (ص 12).
42) نادعلی، فتح‌الله. (1395). تکیه بر شانه‌های مدیریت جهادی (قسمت چهارم). فکه, 156, 10–11.
43) نجفی، محمدحسن. (1362). جواهرالکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
44) الوانی، سیدمهدی؛ و شریف‌زاده، فتاح. (1392). فرآیند خط‌مشی‌گذاری عمومی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
45) وحید، مجید. (1383). سیاست‌گذاری عمومی. تهران: نشر میزان.
46) هاولت، مایکل؛ رامش، ام.؛ پرل، آنتونی. (۱۳۸۰). مطالعه خط‌مشی عمومی (ترجمه عباس منوریان و ابراهیم گلشن). تهران: کتاب مهربان.
47) هزاوئی، سیدمرتضی؛ و زیرکی‌حیدری، علی. (1393). اقتصاد مقاومتی: نماد مدیریت جهادی در اقتصاد سیاسی ایران. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی, 11(37).
دوره 18، شماره 61
تابستان 1401
صفحه 48-72

  • تاریخ دریافت 10 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 15 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش 31 خرداد 1401
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1401