اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

بازنمایی و کاربست مؤلفه‌های هویت‌ساز عاشورایی در گفتمان مقاومتِ انقلاب اسلامی

نویسنده
دانش‌آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله به تحلیل سازوکار بازنمایی و کارکردهای استراتژیک مؤلفه‌های هویت‌ساز عاشورایی در گفتمان مقاومت انقلاب اسلامی می‌پردازد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-گفتمانی و با بهره‌گیری از مفاهیمی چون «بازنمایی»، «حافظه جمعی» و «هویت سیاسی»، نشان می‌دهد که این گفتمان چگونه رویداد عاشورا را از یک واقعه تاریخی به یک الگوی سیاسی زنده و یک دستورالعمل برای کنش معاصر بدل می‌سازد. یافته‌ها حاکی از آن است که از طریق بازتعریف شخصیت‌ها، مفاهیم و نمادهای عاشورایی و انطباق آن‌ها بر مصادیق روز، یک پیوستار معنایی میان گذشته و حال برقرار می‌شود. این فرآیند، سه کارکرد استراتژیک اصلی را به دنبال دارد: نخست، هویت‌بخشی و انسجام‌آفرینی از طریق خلق دوگانه «ما/دیگری»؛ دوم، بسیج‌کنندگی و تولید انگیزه برای ایثار و تحمل سختی‌ها؛ و سوم، مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های کلان نظام. مقاله در نهایت استنتاج می‌کند که گفتمان مقاومت، یک گفتمان ترکیبی است که در آن، امر سیاسی از طریق بازنمایی امر قدسی (عاشورا) تولید، توجیه و تداوم می‌یابد و همین آمیختگی، منبع اصلی قدرت و پویایی آن است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Representation and Application of Ashura’s Identity-Building Components in the Islamic Revolution’s Discourse of Resistance

نویسنده English

Sediqeh Amini
Ph.D. Graduate in Qur’anic Sciences and Hadith, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

This article analyzes the mechanism of representation and the strategic functions of Ashura’s identity-building components within the Islamic Revolution’s discourse of resistance. Employing a discursive-analytical approach and drawing upon concepts such as representation, collective memory, and political identity, the research demonstrates how this discourse transforms the event of Ashura from a historical incident into a living political model and a framework for contemporary action. The findings indicate that by redefining Ashura’s characters, concepts, and symbols and applying them to modern-day instances, a semantic continuum is established between the past and the present. This process yields three primary strategic functions: first, identity-building and creating cohesion through the construction of a We/Other dichotomy; second, mobilization and generating motivation for sacrifice and enduring hardships; and third, legitimizing the macro-policies of the state. The article ultimately concludes that the discourse of resistance is a hybrid discourse wherein the political sphere is systematically produced, justified, and sustained through the representation of the sacred (Ashura), a fusion that constitutes its main source of power and dynamism.

کلیدواژه‌ها English

Discourse of Resistance
Ashura
Representation
Political Identity
Islamic Revolution
منابع
1)    آوینی، سید مرتضی. (۱۳۷۶). گنجینه آسمانی. تهران: نشر واحه.
2)    جعفریان، رسول. (۱۳۸۸). تاریخ سیاسی اسلام (۲ جلد). قم: دلیل ما.
3)    جعفریان، رسول. (۱۳۸۸). تاریخ سیاسی اسلام (۲ جلد). قم: دلیل ما.
4)    حکیمی، محمدرضا. (۱۳۷۳). عاشورا: مظلومیتی ناخواسته. قم: انتشارات دلیل ما.
5)    ساروخانی، باقر. (۱۳۸۲). جامعه‌شناسی ارتباطات. تهران: انتشارات اطلاعات.
6)     صفاکیش، حمیدرضا. (۱۳۸۷). تاریخ قیام سربداران. تهران: انتشارات کتاب پارسه.
7)    عنایت، حمید. (۱۳۶۲). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: انتشارات خوارزمی.
8)    فیرحی، داود. (۱۳۸۶). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: نشر نی.
9)    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
10) مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ ق). بحارالانوار (۱۱۰ جلد). بیروت: مؤسسة الوفاء.
11) مدنی، سید جلال‌الدین. (۱۳۷۲). تاریخ سیاسی معاصر ایران (۲ جلد). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
12) موسوی خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۸۹). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (ره) (۲۲ جلد). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
13) نصر، سید حسن. (۱۳۹۱). شیعه در اسلام. ترجمه علی‌اکبر ولایتی. تهران: انتشارات حکمت.
14) ولایتی، علی‌اکبر. (۱۳۹۰). بیداری اسلامی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
15) هالبواکس، موریس. (۱۳۹۰). حافظه جمعی. ترجمه حافظ نبوی. تهران: نشر آگاه.
دوره 19، شماره 67
زمستان 1402
صفحه 75-94

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 29 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 26 بهمن 1402
  • تاریخ اولین انتشار 28 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 28 اسفند 1402