اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

تبارشناسی الگوی اصلاح اجتماعی در قرآن؛ مطالعه موردی: الگوواره کنشگری انبیا

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری الهیات، دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره)، قم، ایران
چکیده
این مقاله با هدف فراروی از تحلیل‌های کلامی-نظری محض، به تبارشناسی و صورت‌بندی الگوی اصلاح اجتماعی در قرآن از طریق مطالعه موردی الگوواره کنشگری انبیا می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که کنش‌های پیامبران، که در متن قرآن به تفصیل گزارش شده‌اند، نه رویدادهایی پراکنده و منحصر به فرد، بلکه مؤلفه‌هایی منسجم از یک الگوواره کلان برای تحول اجتماعی هستند. این پژوهش با اتخاذ یک رویکرد تبارشناسانه و روش توصیفی-تحلیلی، استدلال می‌کند که رسالت انبیا را باید در چارچوب یک نظریه کنش اجتماعی-الهیاتی فهمید.
یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این الگوواره بر دو مبنای بنیادین استوار است: اصل جامعه‌شناختی توحید به مثابه نیروی محرکه برای نفی حاکمیت‌های کاذب (طاغوت)، و اصل مقاومت پویا به عنوان سازوکار راهبردی برای مواجهه با ساختارهای فساد و انحراف. این الگوواره در چهار بُعد مکمل و به‌هم‌پیوسته تجلی می‌یابد: ۱) بُعد درون‌فردی و روان‌شناختی رهبر (مبتنی بر سرمایه‌هایی چون شرح صدر، صبر و حلم)؛ ۲) بُعد فرهنگی-گفتمانی (مبارزه با شرک و برپایی انقلاب شناختی)؛ ۳) بُعد سیاسی (مقابله با استکبار و حمایت از مستضعفین)؛ و ۴) بُعد اقتصادی (نقد نظام تکاثر و ارائه الگوی اقتصاد قسط و ایثار). نتیجه آنکه الگوی نبوی، یک نقشه راه فرازمانی و راهبردی برای تحقق جامعه توحیدی است که دلالت‌های عمیقی برای فهم و اصلاح چالش‌های جهان معاصر در عرصه‌های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Genealogy of the Model of Social Reform in the Qur’an: A Case Study of the Prophetic Paradigm of Agency

نویسنده English

Mehdi Arefijoo
Ph.D. Graduate in Theology, Allameh Askari International University, Qom, Iran
چکیده English

This article, transcending purely theological and theoretical analyses, undertakes a genealogical study and structuring of the model of social reform in the Qur’an through a case study of the Prophetic paradigm of agency. The central research problem is that the actions of the prophets, extensively documented in the Qur’anic text, should not be viewed as isolated or unique events but rather as integrated components of an overarching model for social transformation. Adopting a genealogical approach and a descriptive-analytical method, the study argues that the prophets’ missions must be understood within the framework of a socio-theological theory of action.
The findings indicate that this paradigm is grounded in two fundamental principles: the sociological principle of monotheism (tawhid) as the driving force for negating false sovereignties (taghut), and the principle of dynamic resistance as a strategic mechanism for confronting structures of corruption and deviation. This model manifests itself in four interconnected and complementary dimensions:
(1) the intra-personal and psychological dimension of the leader (rooted in capacities such as forbearance, patience, and magnanimity);
(2) the cultural-discursive dimension (struggle against polytheism and the establishment of a cognitive revolution);
(3) the political dimension (resisting arrogance and supporting the oppressed); and
(4) the economic dimension (critiquing systems of accumulation and presenting a model of just and altruistic economy).
In conclusion, the Prophetic model constitutes a timeless and strategic roadmap for the realization of a monotheistic society, offering profound implications for the understanding and reform of contemporary challenges across cultural, political, and economic domains.

کلیدواژه‌ها English

social reform, Prophetic paradigm, genealogy, dynamic resistance, prophetic agency, Holy Qur&rsquo
an
منابع
قرآن کریم.
1)    ابن‌فارس، احمد بن فارس. (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
2)    جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۶). تفسیر تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء.
3)    شریعتی، علی. (۱۳۶۱). امت و امامت. تهران: انتشارات قلم.
4)    طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
5)    طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
6)     فضل الله، سید محمدحسین. (۱۴۱۹ق). من هدی القرآن. بیروت: دار الملاک.
7)    کوهن، توماس اس. (۱۳۹۳). ساختار انقلاب‌های علمی (عباس طاهری، مترجم). تهران: نشر قاصدک صبا.
8)    گرامشی، آنتونیو. (۱۳۹۵). یادداشت‌های زندان. تهران: نشر چشمه.
9)    مدرسی، سید محمدتقی. (۱۴۱۹ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
10) مرکز فرهنگ و معارف قرآن. (۱۳۸۲). دایرة المعارف قرآن کریم. قم: بوستان کتاب.
11) مطهری، مرتضی. (۱۳۸۹). نبوت. تهران: انتشارات صدرا.
12) میلانی، عادل. (۱۳۹۴). اقتصاد مقاومتی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
13)  وبر، ماکس. (۱۳۹۰). اقتصاد و جامعه (عباس منوچهری، مهرداد ترابی‌نژاد، و مصطفی عمادزاده، مترجمان). تهران: انتشارات سمت.
14) هابرماس، یورگن. (۱۳۸۴). نظریه کنش ارتباطی (جلد اول) (کمال پولادی، مترجم). تهران: مرکز.
15) هاشمی رفسنجانی، اکبر. (۱۳۸۳). تفسیر راهنما. قم: بوستان کتاب.
دوره 19، شماره 66
پاییز 1402
صفحه 5-37

  • تاریخ دریافت 13 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 28 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 11 آذر 1402
  • تاریخ اولین انتشار 30 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 30 آذر 1402