اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

پارادایم قرآنی استقامت سیاسی: تبیین دکترین، آسیب‌شناسی تهدیدها و راهبردهای تعالی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری الهیات، دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره)، قم، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین و صورت‌بندی پارادایم قرآنی استقامت سیاسی، به مثابه یک الگوی جامع برای مواجهه با چالش‌های معاصر، به رشته تحریر درآمده است. مسئله اصلی تحقیق آن است که در برابر تهاجم ترکیبی و چندلایه نظام سلطه که هویت، انسجام و استقلال جوامع ایمانی را هدف قرار داده، قرآن کریم چه دکترین، آسیب‌شناسی و راهبرد تعالی‌بخشی را ارائه می‌دهد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با استناد به آیات شریفه، تفاسیر معتبر و اندیشه‌های متفکران اسلامی، به این نتیجه دست می‌یابد که قرآن، استقامت را نه یک تاکتیک مقطعی، بلکه یک اصل راهبردی و هویتی معرفی می‌کند. دکترین تهاجم دشمن تحت عنوان خطوات الشیطان به عنوان یک فرآیند تدریجی و نرم برای استحاله درونی و انزوای بیرونی تحلیل می‌شود که در دو ساحت چهارمرحله‌ای (داخلی و خارجی) به تفصیل آسیب‌شناسی می‌گردد. در مقابل، راهکارهای قرآنی نیز در سه راهبرد کلان و بنیادین ارائه می‌شود: ۱) اعتصام به حبل الله به مثابه راهبرد وحدت‌آفرین برای خنثی‌سازی تفرقه؛ ۲) بصیرت به مثابه قطب‌نمای راهبردی برای عبور از فتنه‌های شناختی و رسانه‌ای؛ و ۳) اصل لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ به عنوان شالوده سیاست خارجی عزت‌مند و عدالت‌محور. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که پارادایم قرآنی، ظرفیتی منسجم و کارآمد برای تحلیل، پیش‌بینی و مقابله با پیچیده‌ترین تهدیدات سیاسی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Qur’anic Paradigm of Political Steadfastness: Doctrinal Elucidation, Threat Analysis, and Strategies for Advancement

نویسنده English

Mehdi Arefijoo
Ph.D. Graduate in Theology, Allameh Askari International University, Qom, Iran
چکیده English

This study aims to elucidate and conceptualize the Qur’anic paradigm of political steadfastness as a comprehensive model for confronting contemporary challenges. The central research question investigates what doctrines, threat analyses, and strategies for human flourishing the Holy Qur’an presents in response to the complex and multilayered aggression of dominating powers, which targets the identity, cohesion, and independence of faith-based communities. Employing a descriptive-analytical methodology and drawing upon Qur’anic verses, authoritative tafsir literature, and the thought of Islamic scholars, this article concludes that the Qur’an introduces steadfastness not as a situational tactic, but as a strategic and identity-defining principle. The doctrine of enemy aggression—conceptualized as khutuwat al-shayṭān (the footsteps of Satan)—is analyzed as a gradual and subtle process aimed at internal destabilization and external isolation. This process is methodically examined on two intertwined internal and external planes, each comprising four distinct stages. In contrast, the Qur’anic counter-strategies are articulated in three foundational and overarching principles: (1) adherence to ḥabl Allāh (the divine rope) as a unifying strategy to neutralize divisiveness; (2) basīrah (insight/strategic discernment) as a compass for navigating cognitive and media-driven seditions; and (3) the Qur’anic principle of “la tazlimūna wa la tuzlamūn” (“neither do you wrong, nor shall you be wronged”) as the cornerstone of an honorable and justice-oriented foreign policy. The findings of this research indicate that the Qur’anic paradigm provides an integrated and effective framework for analyzing, anticipating, and countering even the most complex political threats.

کلیدواژه‌ها English

political steadfastness, Qur&rsquo
anic paradigm, doctrine, hybrid warfare, infiltration and subversion, strategic unity, basīrah (insight)
منابع
قرآن کریم.
الف) کتب
1)    آرمین، محسن و رازقی، حجت(۱۳۷۹ش). آسیب‌شناسی انقلاب اسلامی ایران. تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه صنعتی شریف.
2)    باطنی، محمدرضا. (۱۳۷۱ش). فرهنگ معاصر پویا. تهران: فرهنگ معاصر.
3)    تحقق جامعه مدنی در انقلاب اسلامی ایران. (۱۳۷۷ ش). تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
4)    جوادی‌آملی، عبدالله. (۱۳۸۹ش). تفسیر تسنیم (چاپ پنجم). قم: اسراء
5)    سبحانی، جعفر. (۱۳84ش). منشور جاوید، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
6)     طباطبائی، سیدمحمدحسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
7)    عزیزی، محمد. (۱۳۹۵ش). ژئوپلیتیک مقاومت: تحلیل راهبردی قدرت منطقه‌ای ایران. تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
8)    عمید، حسن. (۱۳۸۹ش). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
9)    عنایت، حمید. (۱۳۸۳ش). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر (مترجم: بهاءالدین خرمشاهی). تهران: انتشارات خوارزمی.
10) فراتی، عبدالوهاب. (۱۳۸۱ش). انقلاب اسلامی: چالش‌ها و بحران‌ها. قم: دفتر نشر معارف
11) فوران، جان. (۱۳۸۸ش). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا پس از انقلاب اسلامی (مترجم: احمد تدین). تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
12) مجلسی، محمدباقر. (1384). بحارالانوار. قم: اسلامیه.
13) مطهری، مرتضی. (۱۳۷۴ش). جهاد. تهران: انتشارات صدرا.
14) معادی، حمید. (۱۳۸۱ش). چالش‌های ایران و آمریکا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
15) مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۴ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه
16) مناسبات دین و فرهنگ در جامعه ایران. (۱۳۸۰ش). (مجموعه مقالات، جلد ۲). قم: دبیرخانه دین‌پژوهان کشور
 
ب) مقالات
1)    آجرلو، حسین. (۱۳۹۸ش). واکاوی تحولات جدید طرح معامله قرن و مخاطرات احتمالی آن برای محور مقاومت. تهران: سایت موسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر
2)    ذوعلم، علی. (۱۳۸۴ش). تاملی در مفهوم «چالش»: واژه چالش در ادبیات اجتماعی‌فرهنگی ایران. زمانه، سال چهارم، شماره ۳۶
3)    مسائلی، محمود. (۱۴۰۱ش). شرایط گذار از استبداد به دموکراسی. قابل دسترس در وب‌سایت ایران آکادمیا.
 
ج) سخنرانی‌ها
1)    حسینی خامنه‌ای، سید علی. (۱۳۹۴/۰۷/۲۰ ش). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم. قابل دسترس در وب‌سایت رسمی.
2)    ـــــــــــــــــــــــــــ. (۱۳۹۴/۰۶/۲۵ ش). بیانات در دیدار فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. قابل دسترس در وب‌سایت رسمی.
 
د) منابع لاتین
 
1)    Feldman, S. (2018). The Iran Nuclear Deal: A Definitive Guide. Cambridge, MA: Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School.
2)    Nye, Joseph S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs.
دوره 19، شماره 65
تابستان 1402
صفحه 5-35

  • تاریخ دریافت 21 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 11 شهریور 1402
  • تاریخ اولین انتشار 31 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 31 شهریور 1402