اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

تروریسم منطقه‌ای و امنیت ملی؛ تحلیل و ارزیابی پیامدهای امنیتی در مناطق مرزی ایران

نویسندگان
1 استادیار دانشکده شهید مطهری بسیج، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)، تهران، ایران
2 مربی دانشکده شهید مطهری بسیج، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)، تهران، ایران
چکیده
در نظام جهانی کنونی، نیروهای برهم‌زنندة ثبات و ماهیت تهدیدهای امنیتی و امنیت ملی، روزبه‌روز پیچیده‌تر شده و شناسایی آن‌ها دشوارتر می‌گردد. تهدید امنیت ملی به معنای خطراتی است که اهداف و ارزش‌های حیاتی یک کشور را هدف قرار داده و احتمال تغییر در آن‌ها را به وجود می‌آورد. در حال حاضر، مهم‌ترین نمونة این چالش‌ها، تهدیدهای تروریستی محسوب می‌شوند. دیوید راپوپورت به چهار موج تروریسم مدرن قائل است؛ اما نگارنده بر این باور است که موج پنجم، تحت عنوان «قلمروخواهی»، از سال ۲۰۱۰ آغاز شده است. تحولات تروریستی در جنوب‌غرب آسیا و شمال آفریقا، اهمیت موقعیت مکانی و برد فضایی را در فعالیت گروه‌های تروریستی و حامیان آن‌ها آشکار می‌سازد. ایران به لحاظ وسعت، شکل، مرزها، وضعیت اقلیمی و بافت اعتقادی و جمعیتی، کشوری منحصربه‌فرد به شمار می‌آید که همواره مورد طمع قدرت‌های بزرگ بوده است؛ به‌گونه‌ای که گسترش تروریسم و امواج آن می‌تواند امنیت ملی کشور را در سه سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی به مخاطره اندازد. فعالیت شماری از گروه‌های تروریستی با هویت ایرانی، مانند جیش‌العدل، النصر، سپاه صحابه، انصار ایران، کومله، پژاک و گروه‌های خلق عرب در استان‌های مرزی، با جلب حمایت دشمنان فرامنطقه‌ای و منطقه‌ای (به‌ویژه عربستان)، شرایط نابسامانی را در وضعیت کنونی رقم زده است.
این مقاله در پی آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که تأثیر گسترش تروریسم منطقه‌ای بر امنیت ملی ایران چیست. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این پدیده، امنیت ملی کشور را در سطح ملی با چالش‌هایی نظیر تشکیل و سازمان‌دهی گروه‌های تروریستی با هویت ایرانی، ایجاد حفره‌های جغرافیایی، حمله به پاسگاه‌های مرزی، عملیات تروریستی درون‌شهری، تجزیه‌طلبی، قاچاق مواد مخدر، چالش‌های عقیدتی، پدیده اشرار و قاچاقچیان سیاسی-مذهبی روبه‌رو ساخته است. روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش، مبتنی بر مصاحبه، مشاهده و مطالعات کتابخانه‌ای بوده و برای ترسیم نقشه‌ها از نرم‌افزار GIS بهره گرفته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Regional Terrorism and National Security: An Analysis and Assessment of Security Consequences in Iran’s Border Regions

نویسندگان English

Mehrab Hedavand Mirzaei 1
Ali-Qorban Garavand 2
1 Assistant Professor, Shahid Motahari Basij Faculty, Imam Hussein University of Officer and Police Training, Tehran, Iran
2 Instructor, Shahid Motahari Basij Faculty, Imam Hussein University of Officer and Police Training, Tehran, Iran.
چکیده English

In the contemporary global system, destabilizing forces and the nature of security threats and threats to national security have become increasingly complex, making their identification more difficult. A national security threat refers to dangers that target a country’s vital objectives and values and create the possibility of altering them. At present, terrorist threats represent one of the most significant manifestations of these challenges. David Rapoport identifies four waves of modern terrorism; however, the authors argue that a fifth wave, referred to as “territorialism,” began in 2010. Terrorist developments in Southwest Asia and North Africa have highlighted the significance of geographical location and spatial reach in the activities of terrorist groups and their supporters. Given its vast territory, geographical configuration, borders, climatic conditions, and religious and demographic composition, Iran is a unique country that has long been the object of the ambitions of major powers. Consequently, the expansion of terrorism and its waves can endanger the country’s national security at three levels: national, regional, and global. The activities of a number of terrorist groups with Iranian identities, including Jaish al-Adl, al-Nusra, Sipah-e-Sahaba, Ansar Iran, Komala, PJAK, and Arab nationalist groups in the border provinces, coupled with the support of extra-regional and regional adversaries—particularly Saudi Arabia—have contributed to instability under current conditions.
This article seeks to answer the question: What is the impact of the expansion of regional terrorism on Iran’s national security? The findings indicate that this phenomenon has confronted Iran’s national security at the national level with challenges including the formation and organization of terrorist groups with Iranian identities, the creation of geographical gaps, attacks on border outposts, terrorist operations in urban areas, separatism, drug trafficking, ideological challenges, and the activities of armed outlaws and political-religious traffickers. Data for this study were collected through interviews, observation, and library research, while GIS software was employed to produce the maps.

کلیدواژه‌ها English

Geographical Gaps
Terrorist Groups
National Security
National Security Threats
Ethnicity
منابع
1)    آذر، ادوارد ای. و این مون، چونک (۱۳۷۹). امنیت در جهان سوم. ترجمة پژوهشکدة مطالعات راهبردی، تهران.
2)    استیرن، ف. (۱۳۸۱). خشونت و قدرت. ترجمة بهنام جعفری، انتشارات وزارت امور خارجه.
3)    بوالوردی، مجید (۱۳۸۴). «تولید مواد مخدر در افغانستان و تأثیر آن بر امنیت ایران». فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، بهار ۱۳۸۴.
4)    بینا (۱۳۸۳). اعتیاد و قاچاق مواد مخدر در ایران. مقالات اولین همایش ملی، تهران: آگاه.
5)    بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجتماع مردم کردستان. سنندج، ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۸.
6)     پورتال وزارت کشور. تقسیمات کشوری. بازبینی‌شده در ۴ تیر ۱۳۹۰.
7)    جعفری ولدانی، اصغر (۱۳۷۱). «کانون‌های بحران در خلیج فارس». روزنامة کیهان، تهران، ص ۱۷.
8)    حق‌پناه، جعفر (۱۳۸۶). «قاچاق مواد مخدر و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه مطالعات راهبردی، تابستان ۱۳۸۶.
9)    حافظ‌نیا، محمدرضا و کاویانی، مراد (۱۳۸۵). «نقش هویت قومی در همبستگی ملی (مورد مطالعه: قوم بلوچ)». مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان (علوم انسانی)، جلد بیستم، شماره ۱.
10) خدادی (۱۳۷۱). علل و ریشه‌های سازگاری و ناسازگاری در کردستان. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی.
11) درگاه ملی آمار ایران. نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخة اصلی در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۵.
12) سلامی، حسین (۱۳۸۰). میزگرد ایران‌شناسی، رویکردهای دفاعی و امنیتی. فصلنامه دفاعی و امنیتی، سال هشتم، شماره ۲۶.
13) سایت جامعه خبری تحلیلی الف. تاریخ انتشار: پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۴، کد مطلب: ۲۷۰۹۹۹.
14) شولتز، ریچارد؛ گادسون، روی و کوئینستر، جورج (۱۳۸۶). رویکردهای جدید در مطالعات امنیتی. ترجمة محمدعلی متقی‌نژاد، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
15) شکویی، حسین (۱۳۸۳). فلسفه جغرافیا. انتشارات گیتاشناسی (ب).
16) عبدالله‌خانی، علی (۱۳۸۹). نظریه‌های امنیت. تهران: انتشارات ابرار معاصر.
17) عاقلی، باقر (۱۳۸۰). شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. ج ۲، چاپ اول، نشر گفتار با همکاری نشر علم.
18) فولر، گراهام (۱۳۷۳). ایران: قبله عالم. ترجمة عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
19) قیم، عبدالنبی (۱۳۸۰). «ایران‌شناسی: نگاهی جامعه‌شناختی به زندگی و فرهنگ مردم عرب خوزستان». *نش۸۰). میزگرد ایران‌شناسی، رویکردهای دفاعی و امنیتی. فصلنامه دفاعی و امنیتی، سال هشتم، شماره ۲۶.
20) ۱۳. سایت جامعه خبری تحلیلی الف. تاریخ انتشار: پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۴، کد مطلب: ۲۷۰۹۹۹.
21) ۱۴. شولتز، ریچارد؛ گادسون، روی و کوئینستر، جورج (۱۳۸۶). رویکردهای جدید در مطالعات امنیتی. ترجمة محمدعلی متقی‌نژاد، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
22) ۱۵. شکویی، حسین (۱۳۸۳). فلسفه جغرافیا. انتشارات گیتاشناسی (ب).
23) ۱۶. عبدالله‌خانی، علی (۱۳۸۹). نظریه‌های امنیت. تهران: انتشارات ابرار معاصر.
24) ۱۷. عاقلی، باقر (۱۳۸۰). شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. ج ۲، چاپ اول، نشر گفتار با همکاری نشر علم.
25) ۱۸. فولر، گراهام (۱۳۷۳). ایران: قبله عالم. ترجمة عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
26) قیم، عبدالنبی (۱۳۸۰). «ایران‌شناسی: نگاهی جامعه‌شناختی به زندگی و فرهنگ مردم عرب خوزستان». نشریه مطالعات ملی، بهار ۱۳۸۰، شماره ۷.
27) قربانیان، حسین (۱۳۸۳). قاچاق مواد مخدر و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
28) کریمی‌پور، کوثر و کریمی‌پور، یدالله (۱۳۸۴). «عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی». نشریه پژوهش‌های جغرافیایی، تابستان ۱۳۸۴، شماره ۵۲.
29) کرمی، کامران (۱۳۹۲). عربستان و بحران سوریه در روند رقابت‌های ژئوپلیتیکی و ژئوکالچری. مرکز بین‌المللی مطالعات صلح. قابل دسترسی در: http://peace-ipscاد مردان تهدیدی علیه زن و خانواده». فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، زمستان ۱۳۸۲.
30) ۳۰. مجتهدزاده، پیروز (۱۳۷۷). «مرزهای شرقی ایران». فصلنامه گفتگو، شماره ۲۱.
31) ۳۱. هداوند میرزایی، محراب (۱۳۸۲). تحلیلی بر بحران‌های سیاسی امنیتی استان سیستان و بلوچستان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، استاد راهنما: زهرا پیشگاهی‌فرد.
32) ۳۲. هداوند میرزایی، محراب (۱۳۹۴). رسالة دکتری تخصصی جغرافیای سیاسی. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، استاد راهنما: زهرا پیشگاهی‌فرد.
33) ۳۳. هداوند میرزایی، محراب و مرتضوی، سید حسن (۱۳۹۳). «تروریسم و ناامنی‌های شهری (مطالعه موردی: شهر زاهدان)». هفتمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران، تهران.
34) Bruce Hoffman, Inside Terrorism, New York: Columbia University Press, 1998, pp. 42–43.
35) Ely Karmon, Coalitions between Terrorist Organizations: Revolutionaries, Nationalists and Islamists, Center for Interdisciplinary Research in Herzliya, Israel, 2005, pp. 40–60.
36) Lawrence Ziring, “Buffer States on the Rim of Asia: Pakistan, Afghanistan, Iran and the Super Powers”, in Soviet–American Relations with Pakistan, Iran and Afghanistan, Edited by Hafez Malik, Pennsylvania University Press, 1979, pp. 90–99.
37) Roger Mervyn Savory, “Khuzestan”, Encyclopedia of Islam, Vol. 5, Leiden: Brill, 1986, p. 80.
38) Brian L. Job, (2005). “The Insecurity Dilemma: National, Regime, and State Securities in the Third World”, In The Insecurity Dilemma.
39) John Mueller and Mark G. Stewart, Terror, Security, and Money: Balancing the Risks, Benefits, and Costs of Homeland Security, New York: Oxford University Press, 2011; and John J. Mearsheimer, “America Unhinged,” National Interest, January/February 2014, pp. 9–30.
40) Myron Weiner, Crisis and Sequences in Political Development, Princeton University Press, 1971; see also: www.the-american-interest.com/2015/06/09/kurds-gain-new-power-even-as-isis-threatens
41) Karl Mannheim, Ideology and Utopia, 1997, p. 49.
42) David E. Ingersoll, Communism, Fascism, and Democracy, 1997, p. 30.
43) David C. Rapoport, “Fear and Trembling: Terrorism in Three Religious Traditions”, American Political Science Review, Vol. 78, No. 3, 1984, p. 659.
44) D. Tucker, Skirmishes at the Edge of Empire: The United States and International Terrorism, Praeger, 1997.
45) Human Rights Watch, World Report 2001: Argentina Human Rights Development, available at: www.hrw.org/wr2k1/americas/argentina.html, 2001.
46) Durna News (۱۳۹۲). کد خبر: ۱۷۶۴، چهارشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۲. قابل دسترسی در: http://durnanews.ir/?p=1764
47) Arfias1986 Blog (قابل دسترسی در وبلاگ: artiyas1986.blogsky.com/723).
دوره 18، شماره 63
زمستان 1401
صفحه 47-72

  • تاریخ دریافت 30 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 31 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1401
  • تاریخ اولین انتشار 28 اسفند 1401
  • تاریخ انتشار 28 اسفند 1401