اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

الگوی قرآنی راهبری مقاومت: از دکترین بازدارندگی تا مدیریت منازعه

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری الهیات، دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره)، قم، ایران
چکیده
مقاومت، به‌عنوان یک دکترین راهبردی در گفتمان اسلامی معاصر، مفهومی فراتر از ایستادگی نظامی صِرف است. قرآن کریم، به مثابه منشور جاودان و جهان‌شمول اسلام، آموزه‌هایی عمیق و چندبُعدی برای مدیریت مقاومت ارائه می‌دهد که ارتقاء آن از سطح واکنش‌های منطقه‌ای به یک پروژة تمدنی جهانی را هدف‌گذاری می‌کند. این پژوهش با هدف استخراج و تبیین اصول راهبردی مدیریت مقاومت از منظر قرآن کریم، به واکاوی آیات کلیدی در این حوزه می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، گذار از فهم تقلیل‌گرایانه و نظامی‌محور از مقاومت به یک فهم جامع و تمدنی است که ابعاد نرم‌افزاری، فرهنگی و ژئوپلیتیک را در بر می‌گیرد. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی نوآورانه مبتنی بر عرف‌شناسی زمان نزول، به تحلیل انتقادی تفاسیر پیشین از مفاهیمی چون امت وسط پرداخته و نظریه مرکزیت و دیده‌بانی استراتژیک جهانی را به عنوان جایگزین ارائه می‌دهد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مدیریت مقاومت در منطق قرآن، مستلزم دشمن‌شناسی دقیق (تفکیک معاند از غیر)، آمادگی همه‌جانبه و پیشرفته (أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ)، مقابله با جنگ نرم و شبهه‌افکنی‌های داخلی، و از همه مهم‌تر، درک و ایفای مأموریت جهانیِ امت وسط به عنوان شاهد و ناظر بر عملکرد ملت‌هاست. این نگرش، مقاومت را از یک تاکتیک دفاعی به یک استراتژی تمدن‌ساز برای تحقق عدالت و معنویت در گستره جهانی بدل می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Qur’anic Paradigm of Resistance Leadership: From Deterrence Doctrine to Conflict Management

نویسنده English

Mehdi Arefijoo
Ph.D. Graduate in Theology, Allameh Askari International University, Qom, Iran
چکیده English

Resistance, as a strategic doctrine within contemporary Islamic discourse, encompasses a far broader concept than mere military defiance. The Holy Qur’an, as the timeless and universal charter of Islam, offers profound and multidimensional teachings for the management of resistance, aiming to elevate it from localized reactions to a comprehensive global civilizational project. This study seeks to extract and elucidate the strategic principles of resistance management from the Qur’anic perspective by examining key verses on the subject. The central problem addressed is the transition from a reductionist, militarized understanding of resistance to a holistic and civilizational vision incorporating soft power, cultural, and geopolitical dimensions. Utilizing a descriptive-analytical method and employing an innovative approach grounded in the sociocultural context of revelation, this article critically analyzes earlier interpretations of concepts such as the “Middle Nation” (Ummah Wasat), and proposes the theory of global centrality and strategic surveillance as an alternative. The findings reveal that resistance management, in the Qur’anic logic, requires precise enemy discernment (distinguishing the hostile from the non-hostile), comprehensive and advanced preparedness (“Prepare against them whatever force you can muster” [Q8:60]), confrontation with soft warfare and internal doubt-mongering, and, most importantly, the recognition and fulfillment of the Ummah Wasat’s global mission as a witness and overseer over nations. This perspective transforms resistance from a defensive tactic into a civilization-building strategy for actualizing justice and spirituality on a global scale.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qur&rsquo
an, resistance management, strategy, soft warfare, Ummah Wasat, new Islamic civilization
منابع
قرآن کریم
1)    ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
2)    ابن‌عاشور، محمدطاهر (1420ق)، التحریر و التنویر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
3)    جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۱). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: نشر اسراء.
4)    خمینی، سید روح‌الله (۱۳۷۸). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
5)    زید بن على بن الحسین (1412ق)، تفسیر الشهید زید بن على، بیروت: الدار العالمیة.
6)     طباطبایى، محمدحسین (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
7)    طبرسى، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
8)    قرائتی، محسن. (۱۳۸۳). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
9)    قطب، سید. (۱۴۱۲ق). فی ظلال القرآن. بیروت-قاهره: دارالشروق.
10) ماتریدى، محمد بن محمد (1426ق)، تأویلات أهل السنة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
11) مرکز الحرب الناعمة للدراسات (2014م)، الحرب الناعمة، بیروت.
12) مصطفوى، حسن (1360)، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.‏
13) مطهری، مرتضی(1373)، جهاد، تهران: انتشارات صدرا.
14) مظفر، محمدرضا(1388) اصول الفقه. (ترجمه و شرح علی شیروانی). انتشارات دارالعلم.
15) مک‌لوهان، مارشال (۱۳۴۳). درک رسانه‌ها: گسترش‌های انسان. نیویورک: مک‌گرو-هیل.
16) هانتینگتون، ساموئل (۱۳۷۵). برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی. نیویورک: سایمون اند شوستر.
17) Fayol, H. (1949). General and Industrial Management. (C. Storrs, Trans.). Sir Isaac Pitman & Sons.
دوره 18، شماره 62
پاییز 1401
صفحه 5-30

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 05 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1401
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401