اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

تدوین الگوی مشارکت و نقش آفرینی مردم در فرآیند تمدن نوین اسلامی

نویسندگان
1 دکتری علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد سیاست گذاری عمومی و مطالعات ایران، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
در آموزه‌های اسلامی، حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است، حاکمیت بر سرنوشت اجتماعی از جمله حقوق بنیادین انسانی است که هیچ کس نمی‌تواند این حق خداداد را از انسان سلب کند یا در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد. مردم این حق خداداد را بر اساس اصول، احکام اسلامی و مقاصد دینی اعمال می‌کنند. این حاکمیت بر سرنوشت اجتماعی متبادل کننده مفهوم مشارکت در امور سیاسی می باشد. از زمان شکل گیری حکومت اسلامی در عصر پیامبر گرامی اسلام تاکنون، مساله مشارکت و نقش آفرینی مردم در فرآیند تمدن اسلامی همواره جزو مسایل بنیادین و حساس در دولت اسلامی بود. مشارکت مسلمانان صدر اسلام در نهادینه سازی تمدنی که رسول اکرم(ص) در مقام ساخت آن بود، به تدریج به حق تعیین سرنوشت تبدیل گشت که از سنت های اجتماعی و مدنی و از مولفه های تمدن اسلامی است. این مشارکت و نقش آفرینی مردم در تعیین سرنوشت جامعه اسلامی در همه اعصار و دوران های تمدن اسلامی مساله ای حایز اهمیت بود. تمدن نوین اسلامی به مثابه آخرین و کامل ترین مرحله و اوج نبوغ سیاسی در جوامع اسلامی، نیازمند بسترهای مشارکتی اقشار مختلف مردم در جامعه اسلامی است. این بسترسازی مشارکت جویانه، نیازمند تبیین و ترسیم الگویی جامع متناظر بر بنیادهای دین مقدس اسلام است تا مسیر حرکت مردم در تمدن نوین اسلامی و نقش آفرینی آنان برای تحقق این پدیده کامل را مشخص کند. این مقاله با روش اسنادی و با رویکردی توصیفی- تحلیلی، ضمن تبیین تمدن نوین اسلامی و ارائه مفهوم شناسی تحلیلی از آن،به ارائه الگوی مشارکت و نقش آفرینی مردم در فرآیند تمدن نوین اسلامی پرداخته است. براساس یافته های این مقاله، تمدن نوین اسلامی ضمن توجه به ابعاد مادی زندگی انسانی، بعد معنوی را برای توسعه آن و نیز دستیابی جامعه انسانی به کمال و سعادت ابدی ضروری دانسته و از این تمدن به مثابه جامع ترین و کامل ترین تمدن ها یاد می نماید که دارای روحی سرشار از ایمان است و در تمامی ارکان آن جریان دارد.وجه معنوی و توان انسان سازی تمدن نوین اسلامی به عنوان مهمترین پایه و بنیاد آن محسوب می شود که خود انسان یا همان مردم نقش اصلی و اساسی در فرآیند این تمدن سازی دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Developing the Model of Public Participation and Role-Playing in the Process of the New Islamic Civilization

نویسندگان English

Mohammad Javad Mousanezhad 1
Nayereh Mirzababaii 2
1 Ph.D. in Political Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Public Policy and Iranian Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

In Islamic teachings, absolute sovereignty over the world and man belongs to God, and He has also made man sovereign over his own social destiny. Sovereignty over social destiny is among the fundamental human rights that no one can take away this God-given right from man or place it at the service of the interests of a specific individual or group. The people exercise this God-given right based on principles, Islamic rulings, and religious purposes. This sovereignty over social destiny reflects the concept of participation in political affairs. From the formation of the Islamic government in the era of the Holy Prophet of Islam until now, the issue of public participation and role-playing in the process of the Islamic civilization has always been among the fundamental and sensitive issues in the Islamic state. The participation of early Muslims in institutionalizing the civilization that the Holy Prophet (PBUH) was building gradually turned into the right to self-determination, which is among the social and civil traditions and the components of the Islamic civilization. This participation and role-playing of the people in determining the destiny of the Islamic society was an important issue in all eras and periods of Islamic civilization. The new Islamic civilization, as the last and most complete stage and the pinnacle of political genius in Islamic societies, requires participatory platforms for various strata of the people in the Islamic society. This participatory platform creation requires explaining and outlining a comprehensive model corresponding to the foundations of the holy religion of Islam so as to determine the path of the people's movement in the new Islamic civilization and their role-playing for the realization of this complete phenomenon. This article, using a documentary method with a descriptive-analytical approach, while explaining the new Islamic civilization and providing an analytical conceptualization of it, has addressed presenting the model of public participation and role-playing in the process of the new Islamic civilization. Based on the findings of this article, the new Islamic civilization, while paying attention to the material dimensions of human life, considers the spiritual dimension necessary for its development and also for the human society to achieve perfection and eternal prosperity, and refers to this civilization as the most comprehensive and complete civilization that possesses a spirit full of faith and flows in all its pillars. The spiritual dimension and nation-building capability of the new Islamic civilization are considered its most important base and foundation, in which man himself, or the people, plays the main and essential role in the process of this civilization-building.

کلیدواژه‌ها English

People
Civilization
Islam
New Islamic civilization
Democracy
Islamic culture
1. آجیلی، هادی. (۱۳۸۹). صورت‌بندی گفتمان اسلامی در روابط بین‌الملل. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
2. آبراهامیان، یرواند. (۱۳۹۱). ایران بین دو انقلاب (احمد گل‌محمدی و ابراهیم فتاحی، مترجم). تهران: نشر نی.
3. اسپوزیتو، جان ال. (۱۳۸۸). انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن (محسن مدیر شانه‌چی، مترجم). تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
4. بهروزلک، غلامرضا. (۱۳۸۶). جهانی‌شدن و اسلام سیاسی در ایران. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
5. بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری. (۱۳۹۲/۰۶/۱۴).
6. بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی. (۱۳۹۲/۲/۹).
7. بیانات در دیدار با مردم شاهرود. (۱۳۸۵/۸/۲۰).
8. بیانات در اجتماع نیروهای شرکت‌کننده در مانور عظیم طریق‌القدس. (۱۳۷۶/۰۲).
9. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با جوانان خراسان شمالی. (۱۳۹۱/۷/۲۳).
10. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای. (۱۳۷۰/۱/۱۶، ۱۳۹۲/۲/۹).
11. توین‌بی، آرنولد. (۱۳۵۶). فلسفه نوین تاریخ (بهاءالدین پازارگاد، مترجم). تهران: بی‌نا.
12. حلبی، علی‌اصغر. (۱۳۸۹). تاریخ تمدن و اسلام. تهران: انتشارات اساطیر.
13. جمعی از نویسندگان. (۱۳۹۶). تمدن نوین اسلامی (مجموعه مقالات هفته تمدن نوین اسلامی). بی‌جا: بی‌نا.
14. دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۳). لغت‌نامه دهخدا (چاپ اول از دوره جدید). تهران: دانشگاه تهران.
15. سورو جین، پیتیریم آلکساندرویچ. (۱۳۹۰). نظریه‌های جامعه‌شناسی و فلسفه نوین تاریخ (اسدالله نوروزی، مترجم). تهران: بی‌نا.
16. طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۸۸). تفسیر المیزان (ج. ۱۴). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
17. فوران، جان. (۱۳۸۸). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران (احمد تدین، مترجم). تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
18. قانع غرآبادی، احمدعلی. (۱۳۷۱). علل انحطاط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
19. لیرو، آلن. (۱۳۷۰). فرهنگ علوم اجتماعی (باقر ساروخانی، مترجم، چاپ دوم). تهران: بی‌نا.
20. معین، محمد. (۱۳۷۵). فرهنگ معین (ج. ۱۰، ص. ۱). تهران: امیرکبیر.
21. موسوی خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۶۵). صحیفه نور (ج. ۴). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
22. نائینی، محمدحسین. (۱۳۸۲). تنبیه الامه و تنزیه المله (سیدجواد ورعی، تصحیح و تحقیق). قم: بوستان کتاب.
دوره 14، شماره 47
زمستان 1397
صفحه 83-95

  • تاریخ دریافت 15 مهر 1397
  • تاریخ بازنگری 18 آذر 1397
  • تاریخ پذیرش 20 دی 1397
  • تاریخ اولین انتشار 28 اسفند 1397
  • تاریخ انتشار 28 اسفند 1397