اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

مطالعهٔ تطبیقی تأثیر شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی در بخش دفاعی - امنیتی برنامه‌های چهارم، پنجم و ششم توسعه

نویسندگان
1 مدرس و پژوهشگر دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)، تهران، ایران.
2 دانشیار دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران.
چکیده
برای ارزیابی و تحلیل حرکت انقلاب اسلامی و جلوگیری از انحراف، به خصوص انحراف فرهنگی، باید به شاخص‌ها و محورهای فرهنگی اسلامی توجه شود و حرکت انقلاب اسلامی با آن‌ها سنجیده شود. با توجه به اینکه مهم‌ترین برنامه‌های کلان جمهوری اسلامی برای پیشرفت کشور، برنامه‌های پنج سالهٔ توسعه است، به همین منظور، یکی از راه‌های قابل اطمینان برای پایش حرکت کلی نظام، به سمت اهداف انقلاب را می‌توان بررسی برنامه‌های پنج‌سالهٔ توسعه از نظر میزان تأثیرگذاری شاخص‌های اصلی فرهنگ انقلاب اسلامی در تدوین این برنامه‌ها دانست. بنابراین، پرسش این پژوهش عبارت است از اینکه «آیا شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی بر بخش‌های دفاعی و امنیتی برنامه‌های پنج‌ساله چهارم، پنجم و ششم توسعه، مؤثر بوده‌است؟». نوع پژوهش، کاربردی و برای بررسی این موضوع، از روش توصیفی - تحلیلی، جهت بررسی تأثیرگذاری این شاخص‌ها بر تدوین برنامه‌های چهارم، پنجم و ششم توسعه، استفاده شده است. بر اساس نتایج به دست آمده از این پژوهش، بخش‌های دفاعی و امنیتی در برنامهٔ چهارم، پنجم و ششم، متأثر از شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی بوده‌اند؛ ولی با مطالعهٔ تطبیقی، می‌توان گفت که تأثیر شاخص‌های فرهنگ در بخش دفاعی و امنیتی برنامهٔ ششم توسعه، کمتر از دو برنامهٔ دیگر می‌باشد. همچنین بر اساس نتایج به‌دست آمده در برنامه‌های یادشده، گزاره‌هایی که با شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی، مخالف باشد، مشاهده نشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative Study of the Impact of Islamic Revolution Cultural Indicators in the Defense-Security Sector of the Fourth, Fifth, and Sixth Development Plans

نویسندگان English

Reza Shahgholian Ghafarrokhi 1
Mehdi Nazemi Ardakani 2
1 Lecturer and Researcher, Imam Hossein University of Officer and Guard Training, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Imam Hossein Comprehensive University, Tehran, Iran
چکیده English

To evaluate and analyze the movement of the Islamic Revolution and prevent deviation, especially cultural deviation, attention must be paid to Islamic cultural indicators and axes, and the movement of the Islamic Revolution must be measured against them. Considering that the most important macro-plans of the Islamic Republic for the country's progress are the five-year development plans, for this purpose, one of the reliable ways to monitor the general movement of the system toward the goals of the revolution is to examine the five-year development plans in terms of the degree of impact of the main indicators of the Islamic Revolution's culture in formulating these plans. Therefore, the question of this research is: "Have the cultural indicators of the Islamic Revolution been effective on the defense and security sectors of the fourth, fifth, and sixth five-year development plans?". The type of research is applied, and to examine this issue, a descriptive-analytical method has been used to investigate the impact of these indicators on the formulation of the fourth, fifth, and sixth development plans. Based on the results obtained from this research, the defense and security sectors in the fourth, fifth, and sixth plans have been influenced by the cultural indicators of the Islamic Revolution; however, through a comparative study, it can be said that the impact of cultural indicators in the defense and security sector of the sixth development plan is less than the other two plans. Also, based on the results obtained in the mentioned plans, no propositions contradictory to the cultural indicators of the Islamic Revolution were observed.

کلیدواژه‌ها English

Culture
Islamic Revolution
Defense and security sector
Five-year development plan
1. قرآن کریم.
2. آریان‌پور، امیر حسین ([بی‌تا])، زمینه جامعه‌شناسی، چاپ دهم؛ تهران: فرانکلین.
3. آشوری، داریوش (۱۳۷۴)، تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ؛ تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
4. ابن سینا (۱۳۷۵)، الاشارات و التنبیهات؛ قم: نشرالبلاغة.
5. احمدی، محمد رضا (۱۳۸۴)، «فرهنگ، قدرت و امنیت ملی»، مربیان، شماره ۱۶.
6. استنلی، دیویس (۱۳۷۳)، مدیریت فرهنگ سازمان، مترجم: معتمد گرچی؛ تهران: نشر مروارید.
7. افتخاری، اصغر (۱۳۷۷)، «امنیت ملی: رهیافت‌ها و آثار»؛ فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره ۲، صص ۶۹-۲۷.
8. ———————— (۱۳۸۰)؛ «دو چهره امنیت ملی»، فصلنامه علمی پژوهشی اندیشه انقلاب اسلامی، شماره صفر.
9. افتخاری، اصغر و همکاران (۱۳۹۰)، «بازخوانی الزامات امنیتی سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴»؛ تهران: فصلنامه راهبرد، شماره ۶۰.
10. ایمان، محمد تقی و نوشادی، محمود رضا (۱۳۹۰)، «ارزیابی پارادایمی برنامه‌های توسعه اقتصادی-اجتماعی جمهوری اسلامی ایران»، اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره ۲۸۶.
11. بابایی، محمد باقر (۱۳۸۴)، مبانی استراتژی فرهنگی از دیدگاه علی ۷؛ تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه.
12. بلباسی، میثم و همکاران (۱۳۹۴)، «بررسی مؤلفه‌های فرهنگ دفاعی در چارچوب فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش‌های معاصر انقلاب اسلامی، دوره اول، شماره ۲، صص ۲۷۰-۲۴۷.
13. بهشتی‌نژاد، مهدی (۱۳۹۳)، تدوین مؤلفه‌های اصلی فرهنگ اسلامی و بازنمایی آن در برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: دانشگاه جامع امام حسین ۷.
14. بیگدلو، مهدی (۱۳۹۲)، «دفاع ملی فرهنگ بنیاد و مقابله با جنگ نرم»؛ مطالعات قدرت نرم، شماره ۸.
15. بیلینگتون، روزاموند ([بی‌تا])، فرهنگ و جامعه، مترجم: فریبا عزب دفتری؛ تهران: نشر قطره.
16. بی‌نام (۱۳۸۸)، آسیب‌شناسی برنامه‌های توسعه در ایران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
17. ———————— (۱۳۹۵/۶/۳)، «نگاهی به لایحه برنامه ششم توسعه از زاویه دفاعی و امنیتی»، در وبگاه www.iribnews.ir.
18. پهلوان، چنگیز (۱۳۸۱)، فرهنگ‌شناسی؛ تهران: نشر قطره.
19. پیرس و رابینسون (۱۳۸۴)، برنامه‌ریزی مدیریت استراتژیک، مترجم: سهراب خلیلی شورینی، چاپ دوم؛ تهران: انتشارات یادواره کتاب.
20. تجلی، سید آیت‌الله (۱۳۸۱)، «مروری بر برنامه‌های توسعه در ایران پیش و پس از انقلاب»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره ۱۷۵ و ۱۷۶.
21. ترابی، علی‌اکبر (۱۳۴۱)، مبانی جامعه‌شناسی؛ تهران: نشر اقبال.
22. جعفری، محمد تقی (۱۳۷۳)، فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو؛ انتشارات علمی و فرهنگی.
23. جوکار، محمد صادق و همکاران (۱۳۸۹)؛ «درآمدی بر چیستی رابطه فرهنگ ملی و امنیت ملی در ایران»؛ فصلنامه مطالعات ملی، شماره ۱.
24. حرانی، ابن شعبه (۱۴۰۴)، تحف العقول؛ قم: جامعه مدرسین.
25. حرّ عاملی، محمد بن حسن (۱۴۱۴)، وسائل الشیعه؛ قم: مؤسسه آل البیت.
26. حسنلو، خسرو (۱۳۸۸)، مروری بر مفاهیم جنگ؛ تهران: انتشارات آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
27. حسینی جیردهی، حسین (۱۳۷۳)، «سیاست دفاعی، چارچوبی برای تحلیل سیاست دفاعی»، فصلنامه سیاست دفاعی، سال اول، شماره ۱.
28. حسینی خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۴/۴/۹)، ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه، در وبگاه www.farsi.khamenei.ir.
29. ———————— (۱۳۷۹/۹/۲)، روزنامه کیهان.
30. درویش‌شانی، حسن (۱۳۹۳)، «دفاع هوشمند و قدرت معنوی در اندیشه‌های امام خامنه‌ای»، مجموعه مقالات دومین همایش تبیین اندیشه‌های دفاعی امام خامنه‌ای، جلد اول؛ تهران: سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، صص ۱۸۰-۱۳۷.
31. دفлор، ملوین. ای دنیس، اورت [بی‌تا]، ارتباط جمعی، مترجم: سیروس مرادی؛ تهران: انتشارات دانشکده صدا و سیما.
32. دوپوی، گزاویه (۱۳۷۴)، فرهنگ و توسعه، مترجمان: فاطمه فراهانی و عبدالحمید زرین قلم؛ تهران: مرکز انتشارات کمیسیون ملی یونسکو در ایران.
33. دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷)، لغت‌نامه دهخدا، چاپ دوم؛ تهران: دانشگاه تهران.
34. دهشیری، محمد رضا (۱۳۷۹)، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی ۶؛ تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
35. دیویس، استانلی (۱۳۷۳)، مدیریت فرهنگ سازمان، مترجم: ناصر میر سپاسی؛ تهران: نشر مروارید.
36. رفیع‌زاده، شهرام (۱۳۷۸)، آناتومی فرهنگی؛ تهران: نشر انتشار.
37. روح‌الامینی، محمود (۱۳۷۷)، زمینه فرهنگ‌شناسی؛ تهران: عطار.
38. روحانی، حسن (۱۳۸۰)، «امنیت عمومی، امنیت ملی و چالش‌های فرارو»، مجموعه سخنرانی‌ها و مقالات همایش امنیت عمومی و وحدت ملی.
39. زمانی، علی‌اکبر و شفیعی، جمال (۱۳۸۶)، «درآمدی بر رابطه امنیت و فرهنگ در عرصه جهانی شدن»، ماهنامه نگرش راهبردی، شماره ۸۳ و ۸۴.
40. سبحانی‌فر، محمد جواد و همکاران (۱۳۹۱)، اندیشه‌های دفاعی فرمانده کل قوا با نگریسی بر مکتب دفاعی اسلام؛ تهران: انتشارات دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین ۷.
41. سلیمی، حسین (۱۳۷۹)، فرهنگ‌گرایی؛ تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
42. شاهقلیان قهفرخی، رضا (۱۳۹۷)، «تأثیر شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی در بخش دفاعی و امنیتی برنامه ششم توسعه»؛ تهران: دانشگاه جامع امام حسین ۷.
43. شمیسا، سیروس (۱۳۷۸)، نقد ادبی؛ تهران: فردوس.
44. شورای عالی انقلاب فرهنگی، اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.
45. عیاشی، محمد بن مسعود (۱۳۸۰ ق)، تفسیر العیاشی، چاپ اول؛ تهران: المطبعة العلمیّة.
46. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل سوم.
47. قرائتی، محسن (۱۳۸۳)، تفسیر نور، چاپ یازدهم؛ تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
48. قنبرلو، عبدالله (۱۳۹۱)، «فرهنگ راهبردی و دفاع ملی، مطالعه موردی: جنگ تحمیلی»؛ تهران: مطالعات راهبردی، شماره ۳.
49. کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۸)، دوره حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، مفهوم، انعقاد و اعتبار قرارداد (جلد ۱)؛ تهران: شرکت سهامی انتشار.
50. کاظمی، سید علی‌اصغر (۱۳۷۷)، بحران جامعه مدرن؛ تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
51. ———————— (۱۳۷۶)، بحران نوگرایی؛ تهران: نشر قومس.
52. ———————— (۱۳۷۴)، روش و بینش در سیاست؛ تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
53. کردبچه، محمد (۱۳۸۷)، تاریخچه برنامه‌ریزی در ایران، روزنامه دنیای اقتصاد، شماره روزنامه: ۱۶۰۵.
54. کلانتری، فتح‌الله و همکاران (۱۳۹۳)، «بررسی و تبیین راهبرد تهدید در مقابل تهدید در سیاست دفاعی جمهوری اسلامی ایران»، مجله سیاست دفاعی، سال بیست و دوم، شماره ۸۸، صص ۹۰-۶۳.
55. کوهپایی، محمد (۱۳۷۷)، «امام خمینی و دفاع فرهنگی»، مجموعه مقالات دومین همایش سیری در اندیشه‌های دفاعی امام خمینی، جلد سوم؛ تهران: سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح.
56. کوئن، بروس (۱۳۷۲)، درآمدی به جامعه‌شناسی، مترجم: محسن ثلاثی؛ تهران: انتشارات سمت.
57. لسلی ا. وایت (۱۳۷۹)، تکامل فرهنگ، مترجم: فریبرز مجیدی، تهران: دشتستان.
58. مالک بن نبی [بی‌تا]، مشکل فرهنگ، مترجم: جواد صالحی؛ تهران: نشر قلم.
59. محمدی ری شهری، محمد (۱۳۸۵)، میزان الحکمة (جلد ۲)؛ قم: دارالحدیث.
60. مددپور، محمد (۱۳۸۰)، «بنیادهای کارآمدی در فرهنگ اسلام»، اندیشه حوزه، شماره ۲۹، آستان قدس رضوی.
61. مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما (۱۳۹۳)، اهمیت فرهنگ از منظر آیات و روایات؛ قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
62. مرکز گردآوری و تنظیم صهبا (۱۳۹۰) «دغدغه‌های فرهنگی، شرح مزجی از بیانات محوری مقام معظم رهبری در سال ۱۳۷۳، تهیه پی‌نوشت: کمیته انتشارات و تبلیغات.
63. مطهری، مرتضی [بی‌تا]، اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ قم: صدرا.
64. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴)، تفسیر نمونه، چاپ اول؛ تهران: دارالکتب الاسلامیة.
65. منصوری، جواد (۱۳۷۴)، فرهنگ استقلال، چاپ سوم؛ تهران: وزارت امور خارجه.
66. منصوری لاریجانی، اسماعیل (۱۳۷۷)، سیری در اندیشه دفاعی حضرت امام خمینی ۶؛ تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس.
67. موسوی خمینی، سید روح‌الله (۱۳۸۷)، آئین انقلاب اسلامی (سخنان برگزیده)؛ تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
68. ———————— (۱۳۸۶)، تحریر الوسیلة (جلد اول)، چاپ دوم؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
69. ———————— (۱۳۷۱)، تحولات اجتماعی و انقلاب اسلامی، دفتر سی و ششم؛ تهران: دفتر نشر و تنظیم آثار امام خمینی ۱.
70. ———————— (۱۳۷۸ الف) ، صحیفه نور (جلد ۱)؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
71. ———————— (۱۳۷۸ ب) ، صحیفه نور (جلد ۶)؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
72. ———————— (۱۳۷۸ ج) ، صحیفه نور (جلد ۱۰)؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
73. ———————— (۱۳۷۸ د) ، صحیفه نور (جلد ۱۵)؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱.
74. موسوی همدانی، سید محمد باقر (۱۳۷۴)، ترجمه تفسیر المیزان، چاپ پنجم؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
75. مهدی‌نسب، محسن (۱۳۹۲)، بررسی تأثیر مؤلفه‌های فرهنگ انقلاب اسلامی در تدوین بخش دفاعی و امنیتی برنامه پنج‌ساله چهارم و پنجم توسعه؛ تهران: دانشگاه جامع امام حسین ۷.
76. میرصادقی، جمال و میر صادقی، میمنت (۱۳۷۷)، واژه‌نامه هنر داستان‌نویسی؛ تهران: کتاب مهناز.
77. میر محمدی، داود (۱۳۹۳)، تحلیلی بر مؤلفه‌های فرهنگی در منظومه فکری امام خمینی ۱ و مقام معظم رهبری؛ قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
78. نوروزی، محمد تقی (۱۳۸۵)، فرهنگ دفاعی امنیتی؛ تهران: انتشارات سنا.
79. واثق، محمود و همکاران (۱۳۹۵)، «بررسی مفهوم و جایگاه امنیت و دفاع در اندیشه امام خمینی ۱»، فصلنامه سیاست دفاعی، سال بیست و چهارم، شماره ۹۴، صص ۱۱۸-۸۹.
80. وثوقی، منصور و نیک خلق، علی‌اکبر (۱۳۷۴)، مبانی جامعه‌شناسی، چاپ هشتم؛ تهران: انتشارات خردمند.
81. هوشمند، محمد احسان (۱۳۷۹)، «فرهنگ»، فصلنامه کردستان، شماره ۲.
ب) منابع الکترونیکی:
1. نرم‌افزار حدیث ولایت(ویرایش دوم)، «مجموعه بیانات و پیام‌ها و رهنمودهای فرماندهی معظم کل قوا حضرت امام خامنه‌ای»؛ تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی و مؤسسه حفظ و نشر آثار حضرت امام خامنه‌ای.
ج) منابع انگلیسی:
1. Huntington, Samuel P. (1993), Civilization Foreign Affairs, vol. 72, No. 3.
دوره 14، شماره 45
تابستان 1397
صفحه 31-56

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1396
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1397
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1397
  • تاریخ اولین انتشار 25 شهریور 1397
  • تاریخ انتشار 25 شهریور 1397