اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

تهدید جریان‌های تکفیری در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهبرد

نویسنده
کارشناس ارشد مطالعات استراتژیک
چکیده
یکی از مهم‌ترین عوامل فتنه گری در جهان اسلام ظهور اندیشه سلفی گری تکفیری است. این جریان به عنوان یک نظام اعتقادی مذهبی مطلق گرا با کار ویژه و عقبه اعتقادی - هویتی خاصی که دارد، با دوقطبی کردن جهان اسلام می تواند ضمن مخدوش کردن وحدت اسلامی با ایجاد منازعه مذهبی، ثبات و تعادل جوامع اسلامی را برهم زده و از این طریق امنیت کشورهای اسلامی را با چالش مواجه کند، گرچه بحران به وجود آمده از گسترش داعش با سرمنشأ آمریکایی و همکاری دولت‌های مرتجع منطقه و باهدف تأمین امنیت رژیم صهیونیستی و مقابله با انقلاب اسلامی است. هدف این پژوهش، شناخت جریان های سلفی تکفیری و تهدیدهای آنها در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران و تدوین و ارائه راهبردهای دفاعی برای مقابله است. در این پژوهش ابتدا ادبیات نظری تحقیق و سپس با استفاده از روش پیمایش، مطالعات میدانی و تعیین نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها به شیوه (SWOT) راهبردهای مقابله با جریان های سلفی تکفیری توسط جمهوری اسلامی ایران ارائه شده و سپس راهبردهای ارائه شده با استفاده از روش ماتریس کمی برنامه‌ریزی راهبردی (QSPM) اولویت‌بندی شده است. بر اساس نتایج به دست آمده وضعیت جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با جریان های تکفیری در حالت تهاجمی قرار دارد و باید راهبردهای مناسب در جهت تقویت نقاط قوت برای استفاده حداکثری از فرصت‌ها و کم کردن نقاط ضعف داخلی و مقابله با تهدیدات ناشی از فعالیت جریان های سلفی تکفیری تدوین و اجرا گردد. در نتیجه ۳۱ راهبرد تدوین و با ترکیب آنها تعداد ۱۹ راهبرد اولویت‌بندی و در نهایت ۱۱ راهبرد که نمره جذابیت بالاتر از متوسط داشتند، تعیین شدند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Threat of Takfiri Currents in the Security Environment of the Islamic Republic of Iran and Presenting Strategy

نویسنده English

Mohammad Mehdi Esmaeili
M.A. in Strategic Studies
چکیده English

One of the most important factors of sedition in the Islamic world is the emergence of Takfiri Salafi thought. This current, as an absolute religious belief system with a special function and belief-identity background, by bipolarizing the Islamic world, can disrupt the stability and balance of Islamic societies while distorting Islamic unity by creating religious conflict, and thereby challenge the security of Islamic countries, although the crisis caused by the expansion of ISIS has an American origin and the cooperation of reactionary regional governments with the aim of ensuring the security of the Zionist regime and confronting the Islamic Revolution. The purpose of this research is to identify Takfiri Salafi currents and their threats in the security environment of the Islamic Republic of Iran and to formulate and present defensive strategies to counter them. In this research, first the theoretical literature of the research and then using survey method, field studies and determining strengths, weaknesses, opportunities and threats (SWOT) method, strategies to counter Takfiri Salafi currents by the Islamic Republic of Iran are presented, and then the presented strategies are prioritized using the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM) method. Based on the obtained results, the situation of the Islamic Republic of Iran in facing Takfiri currents is in an offensive state, and appropriate strategies should be formulated and implemented to strengthen strengths for maximum utilization of opportunities, reduce internal weaknesses, and counter threats arising from the activities of Takfiri Salafi groups. As a result, 31 strategies were formulated, and by combining them, 19 strategies were prioritized, and finally 11 strategies that had an attractiveness score above average were determined.

کلیدواژه‌ها English

Threats
Takfiri currents
Security environment
Strategy
- بیانات مقام معظم رهبری. (۱۳۹۳). بیانات مقام معظم رهبری (۴ آذر).
- آشکار، ژیلبر. (۱۳۸۴). جدال در توحش، ۱۱ سپتامبر و ایجاد بی‌نظمی نوین جهانی (حسن مرتضوی، مترجم). تهران: اختران.
- ابراهیم، فؤاد. (۱۳۸۷). شیعیان در جهان عرب مدرن: عربستان سعودی (رضا سیمبر، مترجم). تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
- ازغندی، علیرضا؛ روشندل، جلیل. (۱۳۷۸). مسائل نظامی و استراتژیک معاصر. انتشارات سمت، قم، چاپ دوم.
- احسانی، محمد. (۱۳۸۰). پژوهشی در زمینه پیدایش مذاهب شیعه و سنی. مجله معرفت، شماره ۴۰، فروردین.
- اعرابی، سید محمد. (۱۳۹۲). دست‌نامه برنامه‌ریزی استراتژیک. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
- افتخاری، اصغر. (۱۳۸۳). اقدام به جنگ. مجله سیاست دفاعی، سال ۱۲، شماره ۴۸ (پائین).
- افتخاری، اصغر. (۱۳۸۳). اقلیت‌گرایی دینی: طراحی یک چارچوب تحلیلی. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
- افشردی، محمدحسین؛ نودی‌فصل‌اله. (۱۳۹۰). تعیین عوامل ژئوپلیتیک حوزه دریای عمان و تأثیر آن بر تدوین راهبرد دفاعی-امنیتی، ج ۱.
- باقری‌چوکامی، سیامک. (۱۳۹۳). ارزش‌ضدامنیتی جریان‌سازی افراط و تکفیر با تأکید بر تئوری جنگ تمدن‌ها. تهران، فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (ع).
- بوالحسنی، خسرو؛ افشردی، محمدحسین. (۱۳۹۳). تهدیدهای ژئوپلیتیکی مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی، ج ۱. در اقبال ترکیه، فصلنامه مطالعات راهبردی.
- بیلیس، جان و دیگران. (۱۳۸۲). استراتژی در جهان معاصر: مقدمه‌ای بر مطالعات بین‌استراتژیک. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
- پارسانیا، حمید. (۱۳۹۳). داعش محصول تعامل سیاست غربی و منطقه‌ای با ذخیره‌های تاریخی اموی است، قابل دسترسی در http://sccr.ir.
- جعفری‌ولدانی. (۱۳۹۲). نقش قدرت‌های منطقه‌ای در بحران سوریه. فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال بیستم.
- جمعی از نویسندگان. (۱۳۸۷). بصیرت پاسداری. تهران، اداره سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه.
- جهانی، محمد. (۱۳۹۳). راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم ناشی از فعالیت جریان‌های تکفیری در جهان اسلام، مجموعه مقالات کنگره جریان‌های تکفیری.
- جهانی، محمد. (۱۳۹۱). تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام حسین (ع)، اقلیت‌گرایی مذهبی در بلوچستان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.
- خسروشاهی، سید رضا. (۱۳۴۱). علل ظهور فرق و مذاهب اسلامی. انتشارات تهران: چاپ اول.
- خسروی، غلامرضا؛ ابوالعلاعلی مودودی. در: علی‌اکبر علیخانی و همکاران، اندیشه سیاسی در جهان اسلام. تهران: جهاد دانشگاهی.
- خلیج فارس، دهلیزهار تلم‌جهان. روزنامه رسالت به نقل از سایت آفتاب، ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۶.
- رشنو، نبی‌الله. مقاله الزامات ژئوپلیتیکی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
- رشید، غلامعلی. (۱۳۸۶). جزوه درسی دانشگاه عالی امنیت ملی.
- رشید، احمد. (۱۳۷۳). تاریخ تفکر اسلامی در هند (ترجمه آیت‌اللهی). تهران.
- روشندل، جلیل. (۱۳۸۷). امنیت ملی و نظام بین‌المللی. تهران: انتشارات سمت، چاپ پنجم.
- رضاخواه، علی‌رضا. (۱۳۹۲). شیوه شناسی دشمن در مقابله با هویت یابی مسلمانان، قابل دسترسی در farsi.khamenei.ir.
- زنگنه، حمید؛ استراتژی ملی؛ سایت باشگاه اندیشه ۱۳۸۳/۶/۲.
- سیدنژاد، سید باقر. (۱۳۸۹). روند سلفی‌گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره ۱۳.
- عباس‌زاده فتح‌آبادی، مهدی. (۱۳۸۸). بنیادگرایی اسلامی و خشونت. فصلنامه سیاست، دوره ۳۹.
- عزتی، عزت‌الله. (۱۳۸۰). ژئوپلیتیک قرن بیست و یکم. انتشارات سمت.
- عصمت‌اللهی، محمد هاشم. (۱۳۷۸). جریان پرشتاب طالبان. تهران: الهدی.
- علیزاده موسوی، سید مهدی. (۱۳۹۱). سلفی‌گری و وهابیت، جلد دوم: مبانی اعتقادی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت فرهنگی و تبلیغی، قم، آوای منجی.
- علیزاده موسوی، سید مهدی. (۱۳۹۱). سلفی‌گری و وهابیت، جلد یکم: مبانی اعتقادی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت فرهنگی و تبلیغی، قم، آوای منجی.
- علیزاده موسوی، سید مهدی. (۱۳۹۳). تبارشناسی سلفی‌گری و وهابیت. قم: آوای منجی، قم.
- عنایت، حمید. (۱۳۶۳). تهران، سیری در اندیشه سیاسی عرب. امیرکبیر.
- فرمانیان، مهدی. (۱۳۸۷). آشنایی با فرق تسنن. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
- فدوی، عبدالقیوم. (۱۳۸۱). اسامه بن لادن و ماجراها. کابل: مفاخر.
- کالینز، جان ام. (۱۳۷۰). استراتژی بزرگ (کورش بایندر، مترجم). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
- کرمی چرمه، کامران. (۱۳۹۳). سلفی‌گری و خاورمیانه عربی. تهران: خبرگزاری فارس.
- کمپ، جعفری. (۱۳۸۳). جغرافیای استراتژیک خاورمیانه (ترجمه متین). انتشارات مرکز مطالعات راهبردی.
- کوپل، ژیل. (۱۳۸۲). پیامبر و فرعون. تهران (ترجمه حمید احمدی): کیهان.
- گروه مطالعاتی امنیت. (۱۳۸۷). تهدیدات قدرت ملی شاخص‌ها و ابعاد. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
- مرادی، مجید. (۱۳۸۴). سید قطب. در: علی‌اکبر علیخانی و همکاران، اندیشه سیاسی در جهان اسلام. تهران: جهاد دانشگاهی.
- مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور. (۱۳۹۱). تهران، وهابیت سیاسی، انتشارات اندیشه‌سازان نور.
- مجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام، ج ۲.
- محمدزاده، محمدعلی و محمدتقی نوروزی. (۱۳۷۸). فرهنگ استراتژی. تهران: سنا.
- موسوی، تهران، جزوه درسی دانشگاه عالی امنیت ملی.
- نامی، محمدحسن. (۱۳۸۹). خلیج فارس و اهمیت آن در تدوین راهبرد امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. سایت فارس نیوز ۹ آبان ۱۳۸۹ به نقل از: فصلنامه نگاه دو شماره ۵.
- نباتیان، محمداسماعیل و معینی‌پور، مسعود. تحلیلی بر جریان بعثی تکفیری داعش. گزارش راهبردی شماره ۵، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت (ع).
- همفر، مستر. (۱۳۶۱). خاطرات همفر (محسن مؤیدی، مترجم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
 ج) منابع عربی:
- ابن تیمیه، ابوالعباس تقی‌الدین احمد. (۱۹۷۱ م). درء تعارض العقل والنقل (محمد رشاد سالم، جمهوریة العربیه متحده، دارالکتب).
- ابن تیمیه، احمد. (۱۴۰۳ ق / ۱۹۸۳ م). مجموعه الرسائل و المسائل. بیروت: بی‌نا.
- ابوهمام بکر بن عبدالعزیز الأثرى، مدى الایادى لبیعه البغدادی.
- بنا، حسن. (۱۹۸۴ م). مذکرات الدعوة و الداعیه. بیروت: بی‌نا.
- سید قطب، معالم فی الطریق. منبر التوحید و الجهاد، ۱۴۳۵ ق، [بی‌جا].
- ظواهری، ایمن. الولاء والبراء: عقیده منقوله و واقع مفقود، ۱۴۲۳ ق [بی‌جا، بی‌نا].
- عزام، عبدالله. اعلان الجهاد. منبرالتوحید والجهاد، [بی‌جا، بی‌تا].
 د) مصاحبه‌ها:
- مصاحبه‌نگارنده با سردار دکتر امیرنروی معاون امنیت سازمان اطلاعات سپاه، شهریور ۱۳۹۵.
 هـ) منابع خارجی:
- http://alwahabiyah.com
- http://farsi.khamenei.ir
- http://sccr.ir
دوره 12، شماره 37
تابستان 1395
صفحه 7-35

  • تاریخ دریافت 15 اسفند 1394
  • تاریخ بازنگری 08 فروردین 1395
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1395
  • تاریخ اولین انتشار 22 شهریور 1395
  • تاریخ انتشار 22 شهریور 1395