اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

الهام‌بخشی الگوی انقلاب اسلامی ایران به خیزش‌های مردمی منطقه غرب آسیا

نویسنده
پژوهشگر دانشکده شهید مطهری بسیج، تهران، ایران.
چکیده
با وقوع جنبش‌های مردمی در غرب آسیا (خاورمیانه)، اندیشمندان داخلی و خارجی زیادی، به ظرفیت‌های الگوی انقلاب اسلامی ایران، به عنوان یک عامل مؤثر، در ایجاد، تقویت و استمرار جریان‌های اخیر پرداخته‌اند. تحولات اخیر در خاورمیانه و شمال آفریقا در قالب انقلاب‌های مردمی توانسته است چشم‌انداز نوینی از تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران در گسترش این انقلاب‌ها به وجود بیاورد. نقاط مشترکی چون ضدیت با رژیم اسرائیل، ضدیت با استبداد و تقویت هویت اسلامی- ملی بین انقلاب ایران و انقلاب‌های منطقه وجود دارد. مهم‌ترین شباهت این انقلاب‌ها با انقلاب اسلامی ایران در مردمی بودن این انقلاب‌ها با محوریت اسلامی و دینی است. همین موضوع می‌تواند در کنار ظرفیت‌های عدالت‌محوری و سلطه‌ستیزیه انقلاب اسلامی، یک الگوی واقعی و منطقی برای این انقلاب‌ها در راستای شکل‌گیری حکومت‌های مردمی و اسلامی محسوب شود. در این میان، نقش حمایت‌های آشکار ایران از گروه‌های مقاومت در خاورمیانه و مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال اقدامات اسرائیل و در مقابل، ضعف و سستی حکام کشورهای عربی در برابر این رژیم، آرزوی برقراری حکومتی مستقل و مردمی را نظیر آنچه در ایران بر سر کار است در دل ملت‌های منطقه، تقویت کرده است. در یک نگاه کلی به نظر می‌رسد گرانگاه این جنبش‌ها ساختارشکنی از نهادهای سنتی و روش‌های کهنه و پوسیده حکومت‌داری و روی آوردن به ارزش‌هایی چون عدالت و آزادی است که ریشه در تفکر اسلامی دارد. این پژوهش درصدد است تا به بررسی الهام‌بخشی الگوی انقلاب اسلامی ایران به خیزش‌های مردمی در منطقه غرب آسیا بپردازد و ابعاد مختلف این موضوع و نوع نگرش‌های غالب بر این تحولات را تبیین نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Inspiration of the Model of the Islamic Revolution of Iran on the Popular Uprisings of the West Asian Region

نویسنده English

Majid Nejatpour
Researcher, Shahid Motahari Basij Faculty, Tehran, Iran
چکیده English

With the occurrence of popular movements in West Asia (Middle East), many domestic and foreign thinkers have addressed the potentials of the model of the Islamic Revolution of Iran as an influential factor in the creation, strengthening, and continuation of recent currents. Recent developments in the Middle East and North Africa in the form of popular revolutions have been able to create a new perspective on the impact of the Islamic Revolution of Iran in spreading these revolutions. Common points such as anti-Zionism (opposition to the Israeli regime), anti-despotism, and the strengthening of Islamic-national identity exist between the Iranian revolution and regional revolutions. The most important similarity between these revolutions and the Islamic Revolution of Iran is their popular nature with an Islamic and religious centrality. This very issue, alongside the justice-seeking and anti-hegemony capacities of the Islamic Revolution, can be considered a real and logical model for these revolutions in the direction of forming popular and Islamic governments. Meanwhile, the role of Iran's open support for resistance groups in the Middle East and the stances of the Islamic Republic of Iran regarding Israeli actions—and in contrast, the weakness and laxity of Arab governments against this regime—has strengthened the desire to establish an independent and popular government, similar to the one in power in Iran, in the hearts of the regional nations. In a general view, it appears that the focal point of these movements is deconstruction of traditional institutions and obsolete, worn-out governance methods, and turning toward values such as justice and freedom, which are rooted in Islamic thought. This research intends to examine the inspiration provided by the model of the Islamic Revolution of Iran to the popular uprisings in the West Asian region and to clarify the various dimensions of this issue and the type of prevailing perspectives on these developments.

کلیدواژه‌ها English

Islamic revolution
Political Islam
Middle East
Islamic movements
Egypt
1. قرآن مجید. ترجمه ابوالفضل بهرام‌پور.
2. ابراهیمی، نبی‌الله. (۱۳۸۹). «گفتمان اسلام سیاسی و جهانی‌شدن امنیت خاورمیانه». پایان‌نامه دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
3. احمدی، حمید. (۱۳۹۱). سیر تحول جنبش‌های اسلامی؛ از نهضت سلفیه سیدجمال تا بیداری اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
4. اسکاچ‌پل، تدا. (۱۳۷۹). «حکومت تحصیل‌دار و اسلام شیعه در انقلاب ایران». ترجمه محسن امین‌زاده، مندرج در: عبدالوهاب فراتی، رهیافت‌های نظری بر انقلاب اسلامی، چاپ ۲، قم: معارف.
5. اقارب‌پرست، محمد و هادی مهربان‌فر. (۱۳۹۰). «جنبش‌های اسلامی در خاورمیانه و شمال آفریقا: تلاقی استبدادستیزی و اسلام‌خواهی». فصلنامه ره‌آورد سیاسی، سال هشتم، شماره ۳۲.
6. بغیری، علی. (۱۳۹۰). «خیزش‌های اخیر خاورمیانه و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه ره‌آورد سیاسی، سال هشتم، شماره ۳۲.
7. بیکی، مهدی. (۱۳۸۸). قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
8. جعفری‌ولدانی، اصغر. (۱۳۸۸). ایران و مصر: چالش‌ها و فرصت‌ها. تهران: انتشارات مرز تفکر.
9. جمال‌زاده، ناصر. (۱۳۹۱). «قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران و نظریه‌‌ی صدور فرهنگی(با تأکید بر بیداری اسلامی در منطقه)». فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره ۴، پاییز.
10. جمالی، جواد. (۱۳۹۰). «تأثیرسنجی قدرت نرم انقلاب اسلامی بر انقلاب‌های عربی». فصلنامه عملیات روانی، شماره ۲۸، بهار.
11. حاجی‌یوسفی، امیرمحمد. (۱۳۹۱). «ایران و انقلاب‌های ۲۰۱۱ خاورمیانه: برداشت‌ها و اقدامات». فصلنامه علمی- پژوهشی انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره ۲۸.
12. خرمشاد، محمدباقر و نیما کیانی. (۱۳۹۱). «تمدن اسلامی الهام‌بخش موج بیداری اسلامی». فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره ۲۸.
13. خمینی، روح‌الله الموسوی. (۱۳۶۰). صحیفه نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی (ره))، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، جلد ۵.
14. دهشیری، محمدرضا. (۱۳۸۲). «امت‌سازی در پروژه انقلاب». گفت‌وگو با دکتر محمدرضا دهشیری، ماهنامه زمانه، شماره ۱۷، بهمن.
15. دهشیری، محمدرضا. (۱۳۸۵). «جایگاه قدرت نرم در انقلاب اسلامی». مجله حضور، شماره ۵۷، تابستان.
16. صالحی، جواد و مهدیه شهابی. (۱۳۹۱). «تأثیر انقلاب اسلامی بر بیداری اسلامی منطقه خاورمیانه». فصلنامه بیداری اسلامی، سال اول، شماره ۱.
17. عباسی، فهیمه. (۱۳۹۰). «لیبی و بیداری اسلامی»، مجموعه مقالات کوتاه دانشجویی با موضوع بیداری اسلامی، به کوشش مهدی یزدان‌پناه، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی و برنامه‌ریزی اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره).
18. علیزاده، حسین. (۱۳۸۴). بررسی تحلیلی و توصیفی تاریخ روابط ایران و مصر(دو قدرت منطقه‌ای خاورمیانه). تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
19. غفاری، مصطفی. (۱۳۹۰). «بیداری اسلامی در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: چالش هویت اسلامی و ساختار سیاسی در خاورمیانه». فصلنامه ره‌آورد سیاسی، سال هشتم، شماره ۳۲.
20. فوکو، میشل. (۱۳۸۰). ایران روح یک جهان بی‌روح و ۹ گفتگوی دیگر با میشل فوکو. مترجم نیکو سرخوش، تهران: نشر نی.
21. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. ۱۳۶۸.
22. قربانی‌شیخ‌نشین، ارسلان و جواد کارآزما. (۱۳۹۱). «بیداری اسلامی و دستگاه دیپلماسی ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدها». فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره ۲۸، بهار.
23. قوام، سیدعبدالعلی. (۱۳۸۲). جهانی شدن و جهان سوم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
24. گلجان، مهدی. (۱۳۸۵). بررسی روابط سیاسی، فرهنگی، اقتصادی ایران و مصر از سال ۱۳۳۱ - ۱۳۵۷ ه.ش / ۱۹۷۹ - ۱۹۵۳ م). تهران: انتشارات امیرکبیر.
25. مجله پانزده خرداد. (۱۳۶۹). تهران، شماره یک، دی ماه.
26. میلشتاین، میخائیل. (۱۳۹۰). «خاورمیانه قدیم- جدید: انقلاب‌ها در خاورمیانه و تبعات آن بر اسرائیل». کتاب خاورمیانه ۸، ویژه اسلام‌گرایی و بیداری اسلامی در خاورمیانه، تهران: انتشارات ابرار معاصر.
27. نای، جوزف. (۱۳۸۶). «منابع قدرت نرم»، ترجمه ناصر بلیغ، فصلنامه مطالعات بسیج، سال دهم، شماره ۳۶.
28. نای، جوزف. (۱۳۸۷). قدرت نرم، ترجمه سیدمحسن رحمانی و مهدی ذوالفقاری، تهران: دانشگاه امام صادق (ع) و پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج.
29. نورانی، امیر. (۱۳۹۱). «مصر: بیداری اسلامی و الگوی ایران». فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره ۲۸، بهار.
30. هنری لطیف‌پور، یدالله. (۱۳۸۰). فرهنگ سیاسی شیعه و انقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
31. اقبالی، ابوالفضل. (۱۳۹۱). «وجوه تشابه انقلاب اسلامی ایران و جنبش بیداری اسلامی مصر»، ویژه نامه روزگار وصل (بیداری اسلامی)، یکشنبه، ۲۱ آبان ۱۳۹۱، در: http://fa.bidarieslami.com/view-۴۴۶۲.html
32. اسدی، علی‌اکبر. (۱۳۹۰). «تحولات سیاسی مصر؛ رویکردها و پیامدهای منطقه‌ای (شماره ۴)». پژوهشکده تحقیقات راهبردی، در: http://isrjournals.ir/fa/essay/۱۷۲-essay-farsi-۳۹.html
33. صالحی، علی‌اکبر. (۱۳۹۰). «همایش بین‌المللی بیداری اسلامی»، سایت رسمی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، تهران ۱۳۹۰/۳/۱۰، رجوع شود به: www.mfa.gov.ir
34. اشرافی، مجتبی و مرتضی اشرافی. (۱۳۹۰). «بررسی تأثیر انقلاب اسلامی بر انقلاب مصر»، پایگاه تخصصی مطالعات سیاست بین‌الملل اینیا، رجوع شود به: http://www.political.ir/post-۹۷۰.aspx
35. آیت‌الله خامنه‌ای. (۱۳۸۹). پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله خامنه‌ای، خطبه‌ای نماز جمعه ۱۳۸۹/۱۱/۱۵، قابل دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=۱۰۹۵۵
36. برزگر، کیهان. (۱۳۹۱). «اهمیت سفر مرسی به تهران»، مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، در: http://fa.merci.ir/default.aspx?tabid=۱۲۷&ArticleId=۱۷۴۶
37. دیپلماسی ایرانی. (۱۳۹۱). «راه احیای روابط مصر با ایران از سوریه می‌گذرد»، ۱۳۹۱/۷/۲۱، قابل دسترسی در: http://www.irdiplomacy. Ir/e/fax/page/۱۹۰۷۸۵۸
38. نیازی، شهریار. (۱۳۹۰). «جنبش‌های اخیر در خاورمیانه تحول‌خواه هستند»، سایت مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، قابل دسترسی در: http://www.irdiplomacy.ir/fa
39. بلاگ‌فا. (۱۳۹۰). «حضور کمرنگ رسانه‌های ایران در بیداری اسلامی»، (۱۳۹۰/۸/۱)، http://alivmc.blogfa.com/post-۲۹۵.aspx
40. سبحانی، محمدعلی. (۱۳۹۰). «جنبش‌های مردمی در جهان عرب»، سایت دیپلماسی ایرانی، اردیبهشت، قابل دسترسی در: http://www.irdiplomacy.ir/fa
41. نبوی، سیدعبدالامیر. (۱۳۹۰). «نقش جوانان در خیزش نوین مردم مصر»، سایت مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، ۸ اردیبهشت، سایت: http://fa.merc.ir
42. نوربخش، یونس. (۱۳۹۰). «هویت جدید دینی در خاورمیانه جدید»، سایت دیپلماسی ایرانی، خرداد، قابل دسترسی در: http://www.irdiplomacy.ir/fa

43. Bayat, Asef (۲۰۱۱), "The Post-Islamist Revolutions", Foreign Affairs: http://www.Foreignaffairs.Com.
44. Blanks, Divide and Frassetto, Michael (۱۹۹۹), "Western View of Islam in mealeaval".
45. Goldstone, Jack A. Understanding the Revolutions of (۲۰۱۱), May/June ۲۰۱۱, in: Hamid, Shadi, (۲۰۱۱), The Rise of the Islamists, May/June ۲۰۱۱, in: http://www. Foreignaffairs.com/articles/۶۷۶۹۶/shadi-hamid/the-rise-of-the-islamists. http://www.foreignaffairs.com/articles/۶۷۶۹۶/jack-a-goldstone/understanding-the-revolution-of-۲۰۱۱.
46. Nor land and Kirkpatrick, (۲۰۱۱), "Islamists. Growing Sway Raises Questions for Libya", New York Times (September ۱۴).
47. THE Emerging Shia Crescent Symposium: Implications for U.S. Policy in the Middle East (۲۰۰۶), http://www.cfr.org/June ۵.
48. White, Richard (۲۰۰۷), "Islamic Fundamentalism and Political Islamic", York News: Macmillan Press.
دوره 10، شماره 29
تابستان 1393
صفحه 41-72

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1392
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1393
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1393
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1393
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1393