اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

نقد و بررسی نظریه سلسله‌مراتب نیازهای انسانی آبرهام مازلو

نویسنده
پژوهشگر دانشکده شهید مطهری، تهران، ایران.
چکیده
آبراهام هرولد مازلو سلسله مراتبی از نیازها آدمی را بر می‌شمرد که به معروف به «هرم مازلو» و سلسله مراتب نیازها است. این نظریه یکی از معتبرترین و شناخته‌شده‌ترین نظریه‌ها در خصوص نیازهای انسان است. در این نظریه، نیازها باید به ترتیب و به صورت سلسله‌مراتبی ارضا شوند تا بتوان به نیازهای متعالی متوجه گردید.
در تحقیق پیش رو انواع نیازهای مطرح شده در این هرم ابتدا بررسی شده و سپس با استناد به آیات قرآن کریم و احکام شرع مبین مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. خط سیر تحقیق حاضر به این سمت است که نیازهای متعالی انسان کدامند؟ و وجوه افتراق دیدگاه اسلام و قرآن با نظریه مذکور، در چگونگی ارضای نیازها کدام است؟ در پایان نتایج جالبی حاصل شد که عبارتند از: اولاً؛ همه انواع نیازهای انسان که مازلو آنها را مطرح نموده است، به نوعی مورد تأیید شرع مقدس و مورد تأیید قرآن است. ثانیاً؛ خودشکوفایی از دیدگاه اسلام و قرآن به معنای بازگشت به فطرت اصیل خداجویی و پیروی از دین الهی است؛ بنابراین نیازها عبارتند از نیازهای طبیعی و نیازهای فطری که هر دو دارای اهمیت خاص خود است.
مهم‌تر از همه آنکه؛ از دیدگاه اسلام و قرآن، نیازهای انسان سلسله‌مراتبی و خطی نیستند و برای اثبات این مدعا می‌توان به موارد نقضی همچون؛ روزه، شهادت، پرهیز از ریا و امتحان الهی استدلال نمود که به ترتیب با طبقات ذیل در تضاد و تعارض قرار دارند: ۱- نیازهای فیزیولوژیک ۲- امنیت و سایر طبقات هرم ۳- دو طبقه عشق و احترام و ۴- با تمام هرم سلسله نیازهای انسان.
و سرانجام اینکه بسیاری از نیازهای اساسی انسان از نظر مازلو نادیده انگاشته شده است. عدم یکسان بودن نیازهای انسان در جوامع مختلف (توسعه یافته، در حال توسعه و عقب‌مانده)، عدم درستی رفع نیازهای پایین‌تر برای رسیدن به نیازهای متعالی‌تر، غفلت از مفهوم توکل به خدا و امید به آینده، ایثارگری و شهادت‌طلبی انسان‌هایی که بخش اعظم‌شان در ابتدایی‌ترین مراحل سلسله مراتب نیازهای مازلو قرار داشتند. نیاز به آزادی‌خواهی، صداقت‌ورزی، رستگاری و انفاق و ایثار، عدالت‌جویی، یادگیری و خردورزی، ظلم‌ستیزی، نیازهای شناخت و ادراک پدیده‌ها و... که هر کدام جزو نیازهای اساسی انسان می‌تواند محسوب شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Critique and Examination of Abraham Maslow's Theory of Hierarchy of Human Needs

نویسنده English

Abbas Babaei
Researcher, Shahid Motahari Faculty, Tehran, Iran
چکیده English

Abraham Harold Maslow enumerates a hierarchy of human needs, known as "Maslow's Pyramid" and the hierarchy of needs. This theory is one of the most credible and well-known theories regarding human needs. In this theory, needs must be satisfied sequentially and in a hierarchical manner in order to be able to turn toward transcendent needs.
In the present research, the types of needs presented in this pyramid are first examined and then analyzed with reference to the verses of the Holy Quran and the rulings of the explicit Sharia. The trajectory of this research is directed toward answering: What are human transcendent needs? And what are the points of divergence between the perspectives of Islam and the Quran and the aforementioned theory regarding the manner in which needs are satisfied? Finally, interesting results were obtained, which are: First; all types of human needs raised by Maslow are, in some way, approved by the sacred Sharia and endorsed by the Quran. Second; self-actualization from the perspective of Islam and Quran means returning to the authentic nature of seeking God and following the divine religion; therefore, needs consist of natural needs and innate needs, both of which possess their own special importance.
Most importantly; from the perspective of Islam and the Quran, human needs are not hierarchical and linear, and to prove this claim, counter-examples such as fasting, martyrdom, avoiding hypocrisy, and divine testing can be argued, which respectively stand in contrast and conflict with the following tiers: 1- physiological needs, 2- safety and other tiers of the pyramid, 3- the two tiers of love and esteem, and 4- the entire pyramid of the hierarchy of human needs.
And finally, many fundamental human needs have been ignored from Maslow's perspective. These include: the non-uniformity of human needs in different societies (developed, developing, and underdeveloped), the incorrectness of the premise that lower needs must be met to reach more transcendent needs, the neglect of the concept of trust in God and hope for the future, the self-sacrifice and martyrdom-seeking of individuals the bulk of whom were located at the most rudimentary stages of Maslow's hierarchy of needs, the need for freedom-seeking, honesty, salvation, charity, self-sacrifice, justice-seeking, learning and wisdom, anti-oppression, needs for cognition and perception of phenomena, etc., each of which can be considered among fundamental human needs.

کلیدواژه‌ها English

Human nature
Quranic self-actualization
Hierarchy of needs
Maslow
Hierarchy of human needs pyramid
1. ابن فارس. (۱۴۰۴). معجم مقاییس اللغه. مکتب الاعلام الاسلام.
2. برونو، فرانک. (۱۳۸۴). فرهنگ توصیفی روان‌شناسی. ترجمه طاهری و یسائی، انتشارات ناهید.
3. حسینی همدانی، سید محمدحسین. (۱۴۰۲). انوار درخشان. محمدباقر بهبودی، تهران: کتابفروشی لطفی، چاپ اول.
4. شولتز، دون پی. و شولتز، سیدنی آلن. (۱۳۸۴). نظریه‌های شخصیت. یوسف کریمی و همکاران، تهران: نشر ارسباران، چاپ پنجم.
5. شولتز، دون پی. و شولتز، سیدنی آلن. (۱۳۶۹). روان‌شناسی کمال، الگوهای شخصیت سالم. گیتی خوشدل، تهران: نشر نو.
6. شولتز، دون پی. و شولتز، سیدنی آلن. (۱۳۸۶). تاریخ روان‌شناسی نوین. ترجمه سیف و همکاران، دوران.
7. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین قم، چاپ پنجم.
8. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۶۰). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. مترجمان، تهران: انتشارات فراهانی، چاپ اول.
9. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۷). تفسیر جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ اول.
10. قرشی، سید علی‌اکبر. (۱۳۷۱). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ ششم.
11. کریمی، یوسف. (۱۳۸۴). روان‌شناسی شخصیت. تهران: نشر پیام نور، چاپ پانزدهم.
12. گنابادی، سلطان محمد. (۱۴۰۸). تفسیر بیان السعادة فی مقامات العباده. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
13. مازلو، آبراهام اچ. (۱۳۷۲). انگیزش و شخصیت. احمد رضوانی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ سوم.
14. مطهری، شهید مرتضی. (۱۳۷۷). آشنایی با قرآن. انتشارات صدرا، چاپ اول.
15. مطهری، شهید مرتضی. (۱۳۸۸). آزادی معنوی. تهران: انتشارات صدرا، چاپ چهل‌وههارم.
16. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول.
17. موسوی نسب، سید جعفر. (۱۳۸۵). ابتلاء و آزمایش در قرآن. ارزشمند، چاپ اول.
دوره 10، شماره 29
تابستان 1393
صفحه 9-29

  • تاریخ دریافت 15 اسفند 1392
  • تاریخ بازنگری 08 فروردین 1393
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1393
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1393
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1393