اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

اندیشه مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی

مرجعیت شیعی و نقش سیاسی - اجتماعی آنان در جامعه ایران (با رویکرد نقش مقام معظم رهبری در مدیریت تحولات پس از انتخابات سال ۸۸

نویسندگان
محمدحسین رجبی دوانی 1
امین طاهرآبادی 2
1 دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران.
2 پژوهشگر دانشکده شهید مطهری بسیج، تهران، ایران.
چکیده
انقلاب اسلامی ایران به سال ۱۳۵۷ شمسی (۱۹۷۹)، منشأ تحولات و دگرگونی‌های عظیمی در عرصه های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بوده است. در واقع وقوع انقلاب اسلامی ایران، تقریباً اکثر تحلیلگران و نخبگان را که در چارچوب فضای مدرنیته، تحولات سیاسی - اجتماعی را پیگیری می‌نمودند، به تفکر وا داشت. تجربه غربی سیر تحولات سیاسی و اجتماعی پس از رنسانس، حاکی از افول نقش دین و مذهب در شکل دادن به تحولات داشت، اما آنچه در بروز تحولات در انقلاب اسلامی همواره مورد نظر اندیشمندان جامعه‌شناسی سیاسی بوده است، مسأله نقش دین و جایگاه مذهب شیعه در تغییرات و کنش‌های اجتماعی - سیاسی است. در این میان تعامل روحانیت شیعی و قدرت سیاسی در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن، از اهمیت زیادی برخوردار است؛ به ویژه با جایگاهی که روحانیت شیعی در نظام سیاسی کشور احراز کرد و نقش برجسته‌ای که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی در ایران در قالب اصل ولایت فقیه، در جهت‌دهی و مدیریت کلان کشور برعهده گرفت. در این مقاله به راستی آزمایی ادعایی پرداخته ایم که مدعی است، مرجعیت شیعی همواره دارای نقش اساسی در روند تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی - به ویژه بحران اجتماعی پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ - می‌باشد و بدون شک مدیریت الهی و پیامبرگونه مقام معظم رهبری، پیروزی حماسی مردم در فتنه ۸۸ را رقم زد.
کلیدواژه‌ها
انقلاب اسلامی
روحانیت شیعه
مرجعیت
انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ حضرت آیت الله خامنه‌ای

عنوان مقاله English

Shiite Marja'iyyah and Their Socio-Political Role in Iranian Society (With an Approach to the Role of the Supreme Leader in Managing Developments Post the 2009 Elections)

نویسندگان English

Mohammad Hossein Rajabi Davani 1
Amin Taherabadi 2
1 Associate Professor, Department of History, Imam Hossein Comprehensive University, Tehran, Iran
2 Researcher, Shahid Motahari Basij Faculty, Tehran, Iran
چکیده English

The Islamic Revolution of Iran in 1979 was the origin of immense transformations and changes in social, political, and cultural spheres. In fact, the occurrence of the Islamic Revolution prompted almost all analysts and elites who pursued political and social developments within the framework of modernity to reflect. The Western experience of the course of political and social developments after the Renaissance indicated the decline of the role of religion and faith in shaping events; however, what has always been considered by political sociology thinkers regarding the emergence of the Islamic Revolution is the issue of the role of religion and the status of the Shiite denomination in social and political changes and actions.
Meanwhile, the interaction between the Shiite clergy and political power in the formation and victory of the Islamic Revolution—and thereafter—is of great importance, especially given the position that the Shiite clergy attained in the country's political system and the prominent role they assumed after the victory of the Islamic Revolution and the establishment of the Islamic Republic in Iran, in the form of the principle of Velayat-e Faqih (Guardianship of the Islamic Jurist), for guiding and macro-managing the country. In this article, we have sought to verify the claim that the Shiite Marja'iyyah has always played a fundamental role in the trend of political and social developments in Iranian society—especially during the social crisis following the 2009 elections—and that, undoubtedly, the divine and prophetic management of the Supreme Leader secured the people's epic victory against the 2009 sedition.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Revolution
Shiite clergy
Marja'iyyah
2009 presidential election
Ayatollah Khamenei
۱. ازغندی، علیرضا. (۱۳۷۹). تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران. تهران: سمت، ج ۱.
۲. آدمیت، فریدون. (۱۳۴۰). فکر آزادی و مقدمات نهضت مشروطیت. تهران: سخن (چاپخانه تابان).
۳. استمپل، جان دی. (۱۳۷۸). درون انقلاب ایران (ترجمه منوچهر شجاعی). تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ دوم.
۴. الگار، حامد. (۱۳۵۹). نقش روحانیت پیشرو در جنبش مشروطیت، دین و دولت در ایران (ترجمه ابوالقاسم سری). تهران: توس.
۵. اخوی، شاهرخ. (۱۳۷۹). ایدئولوژی و انقلاب ایران کتاب انقلاب ایران: ایدئولوژی و نمادپردازی (گردآورنده: باری روزن، ترجمه سیاوش مدیری). تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
۶. آغاجری، سیدهاشم. (۱۳۸۱). پروژه پروتستانیسم و دکتر شریعتی (سخنرانی در خانه معلمان شهر همدان در ۱۳۸۱/۳/۲۹ و در دانشکده علوم پزشکی اهواز در ۱۳۸۱/۴/۱).
۷. بیرو، آلن. (۱۳۶۶). فرهنگ علوم اجتماعی (ترجمه باقر سارخانی). تهران: انتشارات کیهان.
 ۸. بشیریه، حسین. (۱۳۷۴). جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: نشر نی، چاپ دوم.
 ۹. بازرگان، مهدی. (۱۳۷۸). مجموعه آثار. تهران: شرکت سهامی انتشار.
 ۱۰. براون، ادوارد. (۱۳۷۶). انقلاب مشروطیت ایران (ترجمه مهری قزوینی). تهران: کویر.
۱۱. بدیع، برتران. (۱۳۷۶). فرهنگ و سیاست (ترجمه احمد نقیب‌زاده). تهران: دادگستر.
۱۲. بیات، منگول. اسلام شیعی به عنوان ایدئولوژی کارکردی در ایران، کتاب انقلاب ایران: ایدئولوژی و نمادپردازی (گردآورنده: باری روزن، ترجمه سیاوش مدیری). تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، ۱۳۷۹.
۱۳. جعفریان، رسول. (۱۳۷۸). تاریخ ایران اسلامی. تهران: اندیشه معاصر.
۱۴. جلیلی، سیدهدایت. (۱۳۷۷، اول آذر). نهاد مرجعیت و قدرت سیاسی. روزنامه ایران.
۱۵. حکیمی، محمدرضا. (۱۳۷۷). قیام جاویدانه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
 ۱۶. حائری، عبدالهادی. (۱۳۶۶). تشیع و مشروطیت در ایران. تهران: امیرکبیر.
 ۱۷. خمینی، روح‌الله. (۱۳۲۳). ولایت فقیه.
 ۱۸. خمینی، روح‌الله. نقش روحانیت در اسلام. قم: دارالفکر، بی‌تا.
۱۹. داوری، رضا. (۱۳۷۸). فرهنگ، خرد و آزادی. تهران: نشر ساقی.
 ۲۰. ذوعلم، علی. (۱۳۷۹). نگاهی به مبانی قرآنی ولایت فقیه. تهران: اندیشه معاصر.
 ۲۱. ذوعلم، علی. (۱۳۸۴). روحانیت و قدرت سیاسی در تجربه جمهوری اسلامی. مجله حکومت اسلامی، شماره ۳۷، ص ۷۹ تا ۱۰۸.
۲۲. ربانی‌خوراسگانی، علی. (۱۳۸۴، تابستان). نهاد مرجعیت شیعه و نقش آن در تحولات اجتماعی ایران معاصر. مجله شیعه‌شناسی، شماره ۱۰.
۲۳. زهیری، علیرضا. (۱۳۷۹). عصر پهلوی به روایت اسناد. قم: دفتر نشر و پخش معارف.
۲۴. شوالیه، ژان ژاک. (۱۳۶۳). آثار بزرگ سیاسی؛ از ماکیاولی تا هیتلر (ترجمه لیلا سازگار). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
 ۲۵. شریعتی، علی. (۱۳۵۹). مجموعه آثار: تشیع علوی و تشیع صفوی. تهران: تشیع.
 ۲۶. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۴۱). بحثی درباره مرجعیت و روحانیت. تهران: شرکت سهامی انتشار.
۲۷. عنایت، حمید. (۱۳۶۲). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر (ترجمه بهاءالدین خرمشاهی). تهران: خوارزمی.
 ۲۸. علویان، مرتضی. (۱۳۸۲). نقش علما در جامعه‌پذیری سیاسی با تأکید بر انقلاب اسلامی. مجله علوم سیاسی، شماره ۲۱، ص ۲۳۳ تا ۲۴۸.
۲۹. علویان، مرتضی. (۱۳۸۲). عالمان دینی در فرآیند جامعه‌پذیری سیاسی با تأکید بر انقلاب مشروطه. مجله معرفت، شماره ۷۲، ص ۷۸ تا ۸۷.
۳۰. فلور، ویلم. (۱۳۶۵). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار (ترجمه ابوالقاسم سری). تهران: توس، ج ۲.
 ۳۱. قنبری، آیت. (۱۳۸۱). منابع قدرت روحانیت در ایران. مجله علوم سیاسی، شماره ۲۰، ص ۲۶۷ تا ۲۸۲.
۳۲. کوهن، تامس. (۱۳۶۹). ساختار انقلاب‌های علمی (ترجمه احمد آرام). تهران: سروش.
۳۳. لمبتون، آن. کی. اس. (۱۳۷۹). نظریه دولت در ایران (ترجمه چنگیز پهلوان). تهران: نشر گیو، چاپ دوم.
۳۴. لمبتون، آن. لی. (۱۳۶۳). سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام (ترجمه یعقوب آریاند). تهران: امیرکبیر.
۳۵. محمدی،‌ نیما. (۱۳۵۱). بررسی نوع و نحوه مداخلات روحانیت در سیاست. فصلنامه علوم سیاسی، سال ۱۳، شماره ۵۱.
۳۶. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۵). خدمات متقابل اسلام و ایران. قم: انتشارات اسلامی، چاپ هشتم.
۳۷. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۰). خاتمیت. قم: صدرا.
۳۸. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۵). تأملی در نظام آموزشی حوزه. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی.
۳۹. Ann Brocket, Marry. (Dissertation for Ph.D, Kent State University). A burkean analysis of the use of Islamic symbols in the Rhetoric of Ruhollah Musavi Khomeini.
 ۴۰. Arjomand, S. A. (1988). The Turban for the Crown. New York: Oxford University Press.
 ۴۱. Firth, Raymond. (1996). Religion: A Humanist Interpretation. London: Routledge.
۴۲. Dabashi, Hamid. (1993). Theology of Discontent. New York: New York University Press.
 ۴۳. Munson, Henry. (1988). Islam and Revolution in the Middle East. New Heaven and London: Yale University Press.
۴۴. Watson, P. G. (1866). A History of Persia from the Beginning of the Nineteenth Century to the Year 1858. London: Smith, Elder and Co. Cornhill.

  • تاریخ دریافت 23 مهر 1391
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1391
  • تاریخ پذیرش 28 آذر 1391
  • تاریخ اولین انتشار 22 اسفند 1391
  • تاریخ انتشار 22 اسفند 1391